საქართველოს პატრიარქი და რომის პაპი
მართლმადიდებელ ჟურნალისტთა კავშირის ბერძნული რედაქცია აანალიზებს გარდაცვლილი პატრიარქის, ილიას, ქმედებებს პაპთან შეხვედრის დროს.
ათი წლის წინ, 2016 წლის ოქტომბერში, აწ გარდაცვლილმა საქართველოს პატრიარქმა, ილია II-მ, თბილისში მიიღო პაპი ფრანცისკე. ამ შეხვედრამ ნამდვილი სიხარული მოუტანა ყველა მართლმადიდებელი მორწმუნის სულს, რადგან, თამამად ვიტყვით, ეს გახდა სამაგალითო მაგალითი იმისა, თუ როგორ შეუძლია მართლმადიდებელ წინამძღვარს, რომელიც პატივს სცემს თავის ეკლესიას და თავის ეპისკოპოსულ ღირსებას, მიიღოს პაპი ეკლესიის ტრადიციის უგულებელყოფის ან მორწმუნეების ცდუნების გარეშე.
იმ დროს, ამ ვიზიტთან დაკავშირებით, ჩვენ გამოვაქვეყნეთ შემდეგი ტექსტი სათაურით: „პატრიარქი, რომელიც პატივს სცემს თავის ეკლესიას და საკუთარ თავს. საქართველოს პატრიარქი, ილია II, მიმართავს პაპ ფრანცისკეს: „მხოლოდ ჭეშმარიტი რწმენა და ჭეშმარიტი სიყვარული გახსნის გზას ერთიანობისკენ“.
ჩვენ დიდება და მადლიერება უნდა შევწიროთ სამების ღმერთს, რადგან მისი ეკლესიისთვის გადამწყვეტ მომენტებში ის ავლენს პიროვნებებს, რომლებიც მართლმადიდებლური თვითშეგნებისა და ღირსების საყრდენ წერტილებად და დასამახსოვრებელ მაგალითებად იქცევიან.
რა თქმა უნდა, ჩვენ ვგულისხმობთ მის უნეტარესობას, ილია II-ს, პატარა, მაგრამ ისტორიული და სამოციქულო ქართული ეკლესიის წინამძღვარს, და მის პოზიციას, რომელიც მან დაიკავა პაპ ფრანცისკეს საქართველოში ვიზიტის დროს (2016 წლის 30 სექტემბერი - 2 ოქტომბერი).
ზოგს სურს, რომ პატრიარქმა სრულიად უგულებელყოს პაპი: არ დაესწროს მიღებას ან საერთოდ არ შეხვდეს მას. თუმცა, ძნელი სათქმელია, რამდენად შესაძლებელია ასეთი მკაცრი მიდგომა დღევანდელ ვითარებაში - როგორც საქართველოში საზოგადოებას, სახელმწიფოსა და ეკლესიას შორის კონკრეტული ურთიერთობების გათვალისწინებით, ასევე უფრო ფართო საერთაშორისო გეოპოლიტიკური სიტუაციის კონტექსტში. არ დაგვავიწყდეს, რომ პაპი ასევე ვატიკანის სახელმწიფოს მეთაურია. ვატიკანის კორესპონდენტებისა და დასავლური საინფორმაციო სააგენტოების პუბლიკაციების დეტალური შესწავლა ავლენს მათ მიკერძოებას ქართული ეკლესიის მიმართ, რომელსაც ისინი წარმოაჩენენ, როგორც ქრისტიანული სიყვარულისგან მოკლებულს და ულტრამემარჯვენე ელემენტებით დომინირებულს, რომლებიც არ არიან მზად დასავლეთიდან წამოსულ რაიმესთან ურთიერთობაში ჩაერთონ. ამიტომ, საპატრიარქოს შესაძლო უარი პაპის ვიზიტთან თანამშრომლობაზე, სავარაუდოდ, კათოლიკური მხარის გეგმებში ჩაერთვება, რომელიც, მართლმადიდებლური ეკლესიის უგულებელყოფით, პირდაპირ ხიდებს ააშენებს ქვეყნის პოლიტიკურ ხელმძღვანელობასთან. როგორც ჩანს, ამის უფრო დეტალურად განხილვა ზედმეტია...
თუმცა, მე მჯერა, რომ მთავარი კითხვა არა შეხვედრის შედგა თუ არა, არამედ მის ფორმატსა და შინაარსშია. უფრო მეტიც, ჩვენი ეკლესიის ტრადიცია ამ საკითხთან დაკავშირებით აბსოლუტურ მოთხოვნებს არ აყენებს: ის განსხვავდება შემთხვევიდან შემთხვევამდე, გარემოებების მიხედვით, მაგრამ ყოველთვის რჩება მართლმადიდებლური ეკლესიოლოგიისა და კანონიკური ტრადიციის მკაცრ ჩარჩოებში.
სანამ პაპის საქართველოში ვიზიტს განვიხილავთ, აღსანიშნავია საქართველოს საპატრიარქოს პოზიცია იმ მართლმადიდებელი ქართველების მიმართ, რომლებმაც ეს გააპროტესტეს. არ ყოფილა არანაირი ზიზღი, არანაირი დამამცირებელი ან შეურაცხმყოფელი დახასიათება (მაგალითად, „თალიბანი“, „ფუნდამენტალისტები“, „ფანატიკოსები“, „ფსიქიკურად დაავადებულები“, „ფანატიკოსები“ და ა.შ.) - პირიქით, თავისი სამწყსოსადმი სამაგალითო პატივისცემით, საპატრიარქომ თავის ოფიციალურ კომუნიკეში ნათლად განმარტა, რომ პაპის ვიზიტი საქართველოში „მიზანია საერთაშორისო ურთიერთობების განმტკიცება რეგიონში მშვიდობის შენარჩუნების მიზნით“, მაშინ როდესაც „ჩვენსა და რომის კათოლიკურ ეკლესიას შორის ლოცვითი და საიდუმლოებით მოცული ზიარება შუა საუკუნეებიდან შეწყვეტილია და სანამ ჩვენს შორის დოგმატური განსხვავებები არსებობს, ჩვენი ეკლესიის კანონების თანახმად, მართლმადიდებლები არ მონაწილეობენ მათ წირვა-ლოცვაში“.
საქართველოს საპატრიარქოს კომუნიკეში ნათქვამია: „საქართველოს ეკლესია მკაცრ პოზიციას ინარჩუნებს ეკუმენიზმის საკითხებთან დაკავშირებით: მან 1983 წლიდან შეწყვიტა მონაწილეობა ეკლესიათა მსოფლიო საბჭოში და ასევე არ მონაწილეობდა კრეტაზე გამართულ ბოლოდროინდელ პან-მართლმადიდებლურ შეხვედრაში, აკრიტიკებდა ამ შეხვედრის დოკუმენტებს და იტალიის ქალაქ კიეტიში მართლმადიდებლებისა და კათოლიკეების ბოლოდროინდელ შეხვედრაზე მიღებულ ერთობლივ განცხადებას“ (საქართველოს საპატრიარქოს კომუნიკე, 2016 წლის 28 სექტემბერი). ნეტავ ადგილობრივი მართლმადიდებელი ეკლესიების ყველა ლიდერი, გამონაკლისის გარეშე, მიჰყვებოდა საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის მაგალითს მორწმუნეების მიმართ!
ახლა კი პაპის ვიზიტს მივხედოთ. ყველას, ვინც ყურადღებით ადევნებდა თვალყურს ვატიკანის ტელევიზიის (CTV) გადაცემებისა და საერთაშორისო საინფორმაციო სააგენტოების რეპორტაჟების საათებს, ადვილად შეეძლო დაენახა ქართული ეკლესიის უნაკლოდ ღირსეული და თანმიმდევრული მართლმადიდებლური პოზიცია სეკულარული სამყაროს ასეთი მაღალი თანამდებობის მქონე სტუმრის - ვატიკანის სახელმწიფოს მეთაურისა და კათოლიკური ეკლესიის ლიდერის, პაპ ფრანცისკეს მიმართ. ეს შეფასება დაადასტურეს ჩვენმა ქართველმა მეგობრებმა თბილისში.
შეუძლებელია არ აღინიშნოს გულუხვი სიყვარული და სტუმართმოყვარეობა, რომელიც, თუმცა, არ გადაიზარდა იაფფასიან „სიყვარულით სავსე რიტორიკაში“, რომელიც პაპის მონარქისტულ ეკლესიოლოგიის ყურებს ამშვიდებს; კეთილშობილური მისალმებები, რომლებიც მართლმადიდებლური ეკლესიოლოგიის მკაცრ საზღვრებში დარჩა; და პატრიარქისა და მთელი ქართული ეკლესიის მხრიდან კანონიკური ეკლესიის ტრადიციის აბსოლუტური პატივისცემა.
ამგვარად, ღმერთს მადლობა, რომ არანაირი მინიშნება არ ყოფილა თანაწირვაზე ან ერთობლივ ლოცვაზე; ვიზიტისთვის არანაირი ღვთისმგმობელი „ჰიმები“ არ შედგენილა; არანაირი შეუფერებელი მიმართვა არ მოვისმინეთ; არანაირი უწმინდური დროშა არ ჰკიდიათ (მაგალითად, „კურთხეულია, ვინც მოდის უფლის სახელით“); არანაირი ნაწილობრივი თანაწირვა ან ლიტურგიული კოცნა; პაპმა არ წარმოთქვა „მამაო ჩვენო“... და ა.შ. უფრო მეტიც, მცხეთის საკათედრო ტაძარში ვიზიტის დროს (2016 წლის 1 ოქტომბერი), პატრიარქი პაპის მოსვლამდე შევიდა საკურთხეველში, მარტო დაიხარა და მხოლოდ ამის შემდეგ გამოვიდა პაპის შესახვედრად, მის უკან საკურთხევლის კარი დახურა! ყველას, ვისაც ახსოვს, რა ხდება პაპის ფანარში მსოფლიო საპატრიარქოს კათედრაზე ვიზიტის დროს, არ შეუძლია არ გაიხაროს ქართული ეკლესიისთვის და არ დამწუხრდეს ჩვენს რეგიონში საეკლესიო ტრადიციის უგულებელყოფით...
საქართველოში, ღმერთს მადლობა, პაპის ხელების კოცნა არ მომხდარა პატრიარქალური არქიდიაკვნების მიერ, მით უმეტეს ეპისკოპოსების მიერ, რაც, სამწუხაროდ, ცოტა ხნის წინ ასიზში ვნახეთ!
შეუძლებელია არ გაიხარო, როდესაც საბოლოოდ ხედავ აშკარას: „დიახ“ კომუნიკაციასა და შეხვედრებს, მაგრამ აბსოლუტური „არა“ პაპთან ნებისმიერ ლიტურგიკულ ზიარებას.
პატრიარქმა ილიამ, ეკლესიის წესრიგის დაცვით, ოფიციალური დელეგაციაც კი არ გაგზავნა სტადიონზე პაპის წირვაზე, რამაც ვატიკანი ძალიან გააღიზიანა, მისი კორესპონდენტების საკმაოდ მწარე კომენტარებით თუ ვიმსჯელებთ. როგორც „როიტერი“ იტყობინება, ქართველი კათოლიკეები გაცილებით დიდ დასწრებას ელოდნენ, ვიდრე სტადიონზე წირვაზე დამსწრე დაახლოებით სამი ათასი ადამიანი, რომელიც ოცდახუთი ათასი ადგილით იყო გათვლილი.
ეს იყო ერთ-ერთი ყველაზე პატარა შეკრება ღია პაპის წირვაზე პაპის ფრანცისკეს თექვსმეტი საზღვარგარეთ მოგზაურობის განმავლობაში. გარდა ამისა, საქართველოს მართლმადიდებლური ეკლესიის პატრიარქ ილია II-ის წარმომადგენელი დელეგაცია, რომლის ხილვასაც ვატიკანი წირვაზე ელოდა, არასდროს გამოცხადებულა. ეს ცნობები გულისხმობდა, რომ საპატრიარქომ დელეგაციის გაგზავნა დაჰპირდა, მაგრამ საბოლოოდ უკან დაიხია. თუმცა, როგორც კატეგორიულად დაგვიდასტურეს საქართველოდან, საპატრიარქომ თავიდანვე ნათლად განუცხადა კათოლიკურ მხარეს, რომ პაპის წირვაზე მართლმადიდებლური დელეგაცია არ იქნებოდა.
პატრიარქ ილიას მისასალმებელი სიტყვები პაპთან ორ შეხვედრაზე უაღრესად მნიშვნელოვანი იყო. საპატრიარქო სასახლეში მის მისალმებაში (2016 წლის 30 სექტემბერი) მან ირიბად, მაგრამ ნათლად უპასუხა ქართული საზოგადოების მართლმადიდებლური ეკლესიისა და სახარების ზნეობრივი პრინციპებისადმი ერთგულების წინააღმდეგ მიმართულ მავნე დასავლურ პროპაგანდას. მცხეთაში, ცნობილ სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში (2016 წლის 1 ოქტომბერი) მისასალმებელ სიტყვაში პატრიარქმა ილიამ თავისი გამოსვლა სინკრეტული ეკუმენიზმის აქილევსის ქუსლის შეტევით და ქრისტიანული ერთიანობის საქმეში ჭეშმარიტი რწმენისა და სიყვარულის განსაკუთრებულ ღირებულებაზე ხაზგასმით დაასრულა. აღსანიშნავია დეტალი: ორიგინალური ტექსტი სიტყვებით მთავრდებოდა: „ღმერთმა გააერთიანოს ქრისტიანები ჭეშმარიტი რწმენის საფუძველზე, ამინ!“ თუმცა, პატრიარქმა განაგრძო, იმპროვიზაცია მოახდინა და ხაზგასმით მიმართა პაპს: „მხოლოდ ჭეშმარიტი რწმენა და ჭეშმარიტი სიყვარული გახსნის გზას ერთიანობისკენ“. მანამდე მან ასევე ხაზი გაუსვა: „ჭეშმარიტი რწმენა, თავმდაბლობა, მონანიება და კაცობრიობის სიყვარული - ეს არის ხსნის უმოკლესი გზა“. პატრიარქის სიტყვების მნიშვნელობა ვატიკანის კორესპონდენტ ინეს სან მარტინსაც არ შეუმჩნევია.
აღსანიშნავია, რომ ქართველი წინამძღვარი არ „დაემორჩილა“ პაპის სიტყვიერ ზეწოლას, რომელმაც თავის მიმართვაში არაერთხელ ახსენა „ქრისტიანული ნათლობის“ ერთიანობა. სამწუხაროდ, პატრიარქმა არ დაუშვა სხვა მართლმადიდებელი წინამძღვრების საერთო შეცდომა, რომლებიც, მართლმადიდებლობისთვის უცხო განსხვავებული ეკლესიოლოგიის გამოხატვისას, ერეტიკოსთა ნათლობის კანონიკურობასა და ნამდვილობას აღიარებენ.
საქართველოს ეკლესიის ხელმძღვანელობის ღირსება პაპის მიმართ დამოკიდებულებაში ასევე გამოიხატა იმით, რომ უარი თქვა, გაჰყოლოდა მას, როგორც ანტურაჟს, მის ყველა ღონისძიებასა და შეხვედრაზე საქართველოში. მსგავს სიტუაციებში სხვა წინამძღვრების მიერ წარმოდგენილი სურათი, რბილად რომ ვთქვათ, სამწუხაროა...
ამერიკელი თეოლოგი ჯესი დომინიკი თავის უაღრესად საყურადღებო სტატიაში მართებულად აღნიშნავს: „პატრიარქი ილია პაპს პატივისცემითა და ღირსებით შეხვდა, მაგრამ მას ჭეშმარიტი ეკლესიის ნამდვილ ეპისკოპოსად არ მოეპყრო“. მან არ მიიწვია იგი მართლმადიდებლურ წირვაზე ქადაგებისთვის, არ შესთავაზა მართლმადიდებელი მორწმუნეებისთვის კურთხევა, არ აამაღლა ეპისკოპოსის ტახტზე და არ გაცვალა მასთან მშვიდობის ლიტურგიული კოცნა - ქმედებები, რომლებიც მხოლოდ ჭრილობას აყენებდა მორწმუნეთა მართლმადიდებლურ ცნობიერებას, იწვევდა დაბნეულობას და რისხვას.
როგორც ბრძენი და გამჭრიახი მოძღვარი, პატრიარქი ილია II ინარჩუნებს ბალანსს სტუმრის პატივისცემასა და საკუთარი სამწყსოსა და ეკლესიის, მისი ეპისკოპოსული ღირსებისა და მასთან დაკავშირებული მთელი პასუხისმგებლობის პატივისცემას შორის, მართლმადიდებლებსა და კათოლიკეებს შორის ურთიერთობის მაგალითს იძლევა და სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში წარმოთქმულ სიტყვაში მართლმადიდებლურ ჭეშმარიტებას ხმამაღლა აცხადებს: „ჭეშმარიტი რწმენა, თავმდაბლობა და ჩვენი ტრადიციები - ეს არის უძველესი საგანძური, რომელსაც ჩვენ ვინახავთ და გავაგრძელებთ შენარჩუნებას. კიდევ ერთხელ მოგესალმებით და ვაღიარებ, რომ ჩვენი ერთიანობა ჭეშმარიტ რწმენაშია. მხოლოდ ჭეშმარიტი რწმენა და ჭეშმარიტი სიყვარული გახსნის გზას ჩვენი ერთიანობისკენ“.
შესაძლოა, ის გზავნილი, რომელიც პაპმა მიიღო ქართული ეკლესიის უნაკლო მართლმადიდებლური პოზიციიდან, გაცილებით ძლიერი იყო, ვიდრე ზოგიერთის მიერ შემოთავაზებული სრული ზიზღი. ჩვენ აღფრთოვანებული ვიყავით ქართველი მართლმადიდებლებით კრეტას კრებაზე მათი ეკლესიის ლიდერობით. ჩვენ აღფრთოვანებული ვართ მათი სულიერი ლიდერობით - პატრიარქითა და მათი ეპისკოპოსებით, რომლებმაც ამჯერადაც შეინარჩუნეს ღირსეული პოზიცია მართლმადიდებლური ეკლესიის ტრადიციის შესაბამისად.
ჩვენ გულწრფელად მადლიერები ვართ მათი! ვლოცულობთ და გვსურს, რომ დანარჩენი მართლმადიდებლური ეკლესიები მათ მაგალითს მიჰყვნენ.
დღეს, ათი წლის შემდეგ, მისი უნეტარესი პატრიარქის, მცხეთა-თბილისის და სრულიად საქართველოს პატრიარქი ილიას გარდაცვალებიდან, მისი უნეტარესი და ღვთის მიერ რჩეული პატრიარქის, მარადიული ხსოვნა იყოს!
