მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი
ისტორია, არქიტექტურა და სიწმინდეები.
მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი მდებარეობს თბილისში, ავლაბარში, მეტეხის აღმართის №1-ში. ეს ეკლესია ერთ-ერთი უძველესთაგანია თბილისის ისტორიულ ცენტრში და მნიშვნელოვანი რელიგიური და კულტურული მემკვიდრეობის ნიმუშია.
ტაძარი წარმოადგენს ცენტრალურ-გუმბათოვან ნაგებობას, რომლის კედლების წყობა ეფუძნება კლასიკურ ქართულ ტრადიციებს. თავდაპირველად ტაძარი მთლიანად თლილი მომწვანო-რუხი ქვით იყო შემოსილი, მოგვიანებით კი აღდგენილია აგურით.
გეგმით, ტაძარი აღმოსავლეთით შვერილი ნახევარწრიული აფსიდებით დასრულებულ მართკუთხედს წარმოადგენს, რომლის შუაში აღმართულია ოთხ ბურჯზე დაფუძნებული გუმბათი. აღმოსავლეთის ცენტრალურ აფსიდს ამშვენებს დიდი ჯვარი და ორი ნატიფად მოჩუქურთმებული რომბი, რაც სამთავისის ტაძრის საფასადო მორთულობის კომპოზიციას მოგაგონებს.
მეფე დემეტრემ ტაძარი ადრინდელი შენობის ნაშთზე ააგო XIII საუკუნეში, რის შედეგადაც ტაძარს უნიკალური არქიტექტურული თავისებურებები აქვს: ოთხი გუმბათქვეშა ბურჯი და ნახევარწრიულად შვერილი აფსიდი აღმოსავლეთ ფასადზე.
საუკუნეების განმავლობაში ტაძრის არქიტექტურა მრავლად შეიცვალა: XVII-XVIII საუკუნეებში აღდგენილია გუმბათი, კამარები და კედლები. XIX საუკუნეში ასევე განხორციელდა სარემონტო სამუშაოები.
მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი აშენდა VI საუკუნეში მეფე ვახტანგ I გორგასალის მიერ. ტაძარი ფუნქციონირებდა როგორც ეკლესია, სასახლე და ციხე-სიმაგრე, ხოლო ხალხში იგი წმინდა ადგილად ითვლებოდა.
საბოლოო სახე, რომელიც დღესაც აღინიშნება, მიეკუთვნება XIII საუკუნეს, როცა მეფე დემეტრე II-მ ააშენა მონასტერი და ტაძარი. ისტორიულ წყაროებში ტაძარი ცნობილია როგორც „მეტეხნი“ ან „მეტეხთა ღვთისმშობლის“ სახელით.
ტაძარმა მრავალი გამოწვევისა და სირთულის გადატანა შეძლო: მტრის შემოსევები, ბუნებრივი კატასტროფები, XVII-XVIII საუკუნეების აღდგენები, XIX საუკუნეში სატუსაღოს ფუნქციის შესრულება. საბჭოთა პერიოდში ტაძარი უმოქმედო იყო, იქ სპექტაკლებს მართავდა „მეტეხის თეატრი“ და მხატვრის სახელოსნოდ გამოიყენებოდა.
1988 წელს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ილია II-ის ლოცვა-კურთხევით ტაძარს ახალი ჯვარი დაედგა და წირვა-ლოცვა განახლდა. 1992 წლიდან მრევლი აქტიურად მონაწილეობს ტაძრის სარემონტო სამუშაოებში.
მეტეხის ტაძრის უმთავრესი სიწმინდეა წმინდა შუშანიკის საფლავი, რომელიც VII საუკუნის დასაწყისში ტაძარში გადმოასვენეს. დედოფალ შუშანიკის ნეშტი დღემდე სადიაკვნეშია მოთავსებული. თამარ მეფემ იგი ოქროს სამოსით შეამკო და განსაკუთრებულ პატივს მიაგებდა.
გარდა ამისა, ტაძარს XVII საუკუნეში ჰქონდა თავისი ხატი – ჩვილედი ღვთისმშობლისა, რომელიც 1795 წელს დაიკარგა ყიზილბაშების შემოსევისას.
მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი არა მხოლოდ რელიგიური, არამედ კულტურული მემკვიდრეობის მნიშვნელოვანი ნაგებობაა, რომელიც საუკუნეების მანძილზე თბილისსა და მის მოსახლეობას სულიერ და ისტორიულ ღირებულებებს აძლევს.
