ქრისტეს ეკლესიის უვერცხლო მკურნალთა დასი
უვერცხლო მკურნალთა უმრავლესობა ერისკაცობაშიც ფლობდა სამედიცინო განათლებას და ექიმის პროფესიას (მაგალითად, იცოდნენ მცენარეებით მკურნალობა, ქირურგია).
მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანთა შორის „უვერცხლო მკურნალები“ წარმოადგენენ განსაკუთრებულ დასს, რომლებმაც თავიანთი მიწიერი ცხოვრება მიუძღვნეს ადამიანთა ფიზიკურ და სულიერ კურნებას ყოველგვარი მიწიერი საზღაურის (ფულის, ვერცხლის, საჩუქრის) გარეშე. მაცხოვარი მოციქულებს მიმართავს: „უძლურთა განჰკურნებდით, მკუდართა აღადგინებდით, კეთროვანთა განსწმედდით, ეშმაკთა განასხემდით, უსასყიდლოთ მიგიღებიეს და უსასყიდლოცა მისცემდით“ (მთ. 10:8).
უვერცხლო მკურნალთა უმრავლესობა ერისკაცობაშიც ფლობდა სამედიცინო განათლებას და ექიმის პროფესიას (მაგალითად, იცოდნენ მცენარეებით მკურნალობა, ქირურგია), თუმცა ისინი ავადმყოფებს კურნავდნენ არა მხოლოდ სამედიცინო საშუალებებით, არამედ, პირველ რიგში - ღვთისადმი მხურვალე ლოცვითა და რწმენით. დასახელება „უვერცხლო“ სწორედ მათ უანგარობაზე მიუთითებს. ისინი უარს ამბობდნენ მკურნალობის სანაცვლოდ გასამრჯელოს აღებაზე, რითაც ღარიბებსა და უპოვრებს აძლევდნენ შანსს, მიეღოთ სამედიცინო დახმარება, რაც იმ ეპოქაში ხშირად მხოლოდ მდიდრებისთვის იყო ხელმისაწვდომი. ისინი მიიჩნევდნენ, რომ ფიზიკური სნეულება ხშირად სულიერი მდგომარეობიდან (ცოდვებიდან) გამომდინარეობდა, ამიტომ სხეულის განკურნებასთან ერთად ადამიანებს ჭეშმარიტ რწმენასა და სინანულს უქადაგებდნენ. ხშირ შემთხვევაში, მათი პაციენტები განკურნების შემდეგ ქრისტიანები ხდებოდნენ.
მართლმადიდებელი ეკლესიის ისტორიაში არაერთი წმინდანია შერაცხული უვერცხლო მკურნალთა დასში. მათ შორის განსაკუთრებით ცნობილია წმინდა პანტელეიმონი. მისი საერო სახელი იყო პანტოლეონი, რომელმაც თავისი დროის უმაღლესი სამედიცინო განათლება მიიღო ნიკომიდიაში, ცნობილი ექიმის, ევფროსინეს ხელმძღვანელობით. ნიჭიერი ახალგაზრდა იმდენად თვალსაჩინო იყო, რომ იმპერატორმა მაქსიმიანემ იგი სასახლის კარის ექიმად მიიწვია. მისი თავდაპირველი სახელი, პანტოლეონი, გაიაზრებოდა როგორც „ყველაფერში ლომი“, რაც მიუთითებდა ძალასა და ამქვეყნიურ გამარჯვებებზე. ხოლო ქრისტიანული ნათლობის შემდეგ მიღებული სახელი - პანტელეიმონი, ნიშნავს „ყოვლადმოწყალეს“. ეს სახელდების ცვლილება ზუსტად ასახავს მის პიროვნულ სახეცვლილებას: მიწიერი დიდებისა და კარიერის მაძიებელი ახალგაზრდიდან ის იქცა სხვებზე მზრუნველ, თავმდაბალ მკურნალად. მისი მოღვაწეობის უნიკალურობა ისაა, რომ მან პროფესიული ცოდნა არ უარყო, არამედ იგი ღვთიურ მადლს დაუქვემდებარა. მან გააცნობიერა მიწიერი მედიცინის საზღვრები და ის, რომ ნამდვილი კურნება ღვთის ჩარევით ხდება.
წმინდა პანტელეიმონს, როგორც მოღვაწეს, გამოარჩევდა უკიდურესი უანგარობა. მდიდარი მამის გარდაცვალების შემდეგ, მან მთელი მემკვიდრეობა მონების გათავისუფლებასა და ღარიბების დახმარებას მოახმარა. ის მკურნალობდა ყველას, ყოველგვარი საზღაურის გარეშე. მისი მოღვაწეობა დაემთხვა რომის იმპერიაში ქრისტიანთა ერთ-ერთ ყველაზე სასტიკ დევნას. მიუხედავად იმისა, რომ პანტელეიმონს ჰქონდა მაღალი სტატუსი და უზრუნველი მომავალი საიმპერატორო კარზე, მან არ დამალა თავისი სარწმუნოება. იგი ფარულად შედიოდა საპყრობილეებში ქრისტიანთა სამკურნალოდ, წამლობდა და ანუგეშებდა მათ, რაც იმ დროისთვის პირდაპირ სიკვდილით დასჯად ქმედებას წარმოადგენდა.
შურიანმა ექიმებმა, რომლებმაც პანტელეიმონის უანგარობის გამო პაციენტები და შემოსავალი დაკარგეს, გადაწყვიტეს მისი თავიდან მოშორება. მათ იმპერატორ მაქსიმიანესთან დაასმინეს, რომ სასახლის ექიმი ქრისტიანი იყო და ქრისტეს სახელით მკურნალობდა. იმპერატორმა, რომელსაც ძალიან მოსწონდა ახალგაზრდა მკურნალი, თავიდან სცადა მისი გადარწმუნება და კერპებისთვის მსხვერპლის შეწირვა მოსთხოვა. პანტელეიმონმა კი საპასუხოდ შესთავაზა, რომ მოეყვანათ განუკურნებელი სენით დაავადებული ადამიანი და გამოეცადათ, ვისი რწმენა შეძლებდა მის გადარჩენას. წარმართმა ქურუმებმა ლოცვით ვერაფერი გააწყვეს, პანტელეიმონმა კი იესო ქრისტეს სახელზე ლოცვით მყისვე განკურნა ავადმყოფი. ამ სასწაულის დანახვაზე ბევრმა ირწმუნა ქრისტე, თუმცა განრისხებულმა მაქსიმიანემ განკურნებული კაციც სიკვდილით დასაჯა და პანტელეიმონის სასტიკად წამებაც ბრძანა.
ჯალათები პანტელეიმონის საწამებლად სხვადასხვა ხერხს მიმართავდნენ, თუმცა ღვთის მადლით წმინდანი უვნებელი რჩებოდა: ის ადუღებულ ტყვიაში ჩააგდეს, მაგრამ ცეცხლი ჩაქრა და ტყვია გაცივდა; ველურ მხეცებს მიუგდეს საჯიჯგნად, მაგრამ ცხოველები თვინიერად ულოკავდნენ ფეხებს; ყელზე მძიმე ლოდგამობმული ზღვაში გადააგდეს, მაგრამ ლოდი მსუბუქი გახდა და წყლის ზედაპირზე ტივტივი დაიწყო. როდესაც წამებამ შედეგი არ გამოიღო, იმპერატორმა მისი თავის მოკვეთა ბრძანა. როცა წმინდანი სალოცავად დადგა, ჯალათმა ხმალი დაჰკრა, მაგრამ რკინა სანთელივით მოიღუნა. ამ სასწაულმა ჯალათებიც კი ქრისტიანობაზე მოაქცია და მათ უარი თქვეს განაჩენის აღსრულებაზე. ლოცვის დასრულების შემდეგ ციდან გაისმა ხმა, რომელმაც წმინდანს საბოლოოდ უწოდა „პანტელეიმონი“ (ანუ ყოვლადმოწყალე) და სასუფეველში მიიხმო. მან თავად უბრძანა აცრემლებულ ჯალათებს, შეესრულებინათ იმპერატორის ბრძანება. გადმოცემის თანახმად, თავის მოკვეთისას წმინდანის სხეულიდან სისხლის ნაცვლად რძემ იფეთქა, ხოლო გამხმარი ზეთისხილის ხე, რომელზეც ის იყო მიბმული, იმ წამსვე აყვავდა და უხვად გამოიღო ნაყოფი.
მართლმადიდებლურ სამყაროში წმინდა პანტელეიმონი ერთ-ერთი ყველაზე მეტად პატივდებული და საყვარელი წმინდანია. საბერძნეთში, ათონის წმინდა მთაზე მდებარეობს წმინდა პანტელეიმონის სახელობის უზარმაზარი მონასტერი, სადაც მისი პატიოსანი თავი ინახება. ეს ადგილი მთელი მსოფლიოს მართლმადიდებელთათვის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პილიგრიმული ცენტრია.
საეკლესიო ტრადიციაში წმინდა პანტელეიმონის იკონოგრაფიული სახე ძალიან მკაფიო და ადვილად ამოსაცნობია. წმინდანი ყოველთვის გამოისახება როგორც ახალგაზრდა, უწვერული ჭაბუკი. მას აქვს ხშირი, ოდნავ ხუჭუჭა თმა. ეს ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ იგი საკმაოდ ახალგაზრდა ასაკში ეწამა. მისი სახის გამომეტყველება გამორჩეულად მშვიდი და თანამგრძნობია. მას მარცხენა ხელში ყოველთვის უჭირავს წამლების პატარა კიდობანი, რაც მისი, როგორც უვერცხლო მკურნალის სიმბოლოა, ხოლო მარჯვენა ხელში - წვრილი სამკურნალო კოვზი ან ჯვარი, რაც მოწამეობისა და ქრისტესადმი ერთგულების სიმბოლოა. ეს ასევე იმაზე მიანიშნებს, რომ მისი მთავარი „წამალი“ არა მატერიალური მედიკამენტი, არამედ ქრისტეს რწმენა და ჯვრის მადლი იყო.
უვერცხლო მკურნალთა ღვაწლი ნათლად წარმოაჩენს, რომ ქრისტიანული მსახურება ადამიანისადმი სიყვარულსა და თავგანწირვაზეა დაფუძნებული. მათთვის ავადმყოფის განკურნება მხოლოდ ფიზიკური ტკივილის შემსუბუქებას არ ნიშნავდა; იგი ადამიანის სულისა და სხეულის ერთიან აღდგენას ემსახურებოდა. სწორედ ამიტომ მათი სამკურნალო საქმიანობა განუყოფელი იყო ლოცვის, რწმენისა და ქრისტეს სახარების ქადაგებისაგან.
წმინდა დიდმოწამე და უვერცხლო მკურნალი პანტელეიმონი ამ მსახურების ერთ-ერთი ყველაზე ბრწყინვალე მაგალითია. მან პროფესიული ცოდნა ღვთის სამსახურს დაუმორჩილა, უარი თქვა სიმდიდრესა და დიდებაზე, უსასყიდლოდ ემსახურებოდა ყველა ადამიანს და საბოლოოდ საკუთარი სიცოცხლეც შესწირა ქრისტეს. მისი ცხოვრება გვასწავლის, რომ ჭეშმარიტი კურნება იწყება სიყვარულით, მოწყალებითა და ღვთისადმი მინდობით, ხოლო ადამიანის ცოდნა და პროფესიული უნარი მაშინ აღწევს თავის უმაღლეს დანიშნულებას, როდესაც იგი მოყვასის უანგარო მსახურებას ეთმობა.
თანამედროვე საზოგადოებაში, სადაც სამედიცინო საქმიანობა ხშირად მხოლოდ პროფესიულ სფეროდ აღიქმება, უვერცხლო მკურნალთა მაგალითი კვლავ გვახსენებს, რომ ექიმის მოწოდება, უპირველეს ყოვლისა, კაცთმოყვარეობის, თანაგრძნობისა და ქრისტიანული სიყვარულის მსახურებაა. ამიტომ წმინდა პანტელეიმონი და სხვა უვერცხლო მკურნალები დღესაც რჩებიან არა მხოლოდ ავადმყოფთა და ექიმთა ზეციურ მფარველებად, არამედ ყოველი ქრისტიანისთვის იმ მაგალითებად, თუ როგორ შეიძლება პროფესია იქცეს ღვთისა და ადამიანის სიყვარულის გზად.
