ვალდებულია თუ არა წინამძღვარი, რომ მოთხოვნის შემთხვევაში მრევლის წესდება წარადგინოს?
გახშირდა შემთხვევები, როდესაც წინამძღვრებს თხოვენ სამრევლოთა წესდების დოკუმენტების წარდგენას. საჭიროა თუ არა ამის გაკეთება?
ბოლო დროს უმე-ს მართლმადიდებელ სამრევლოებს სულ უფრო და უფრო ხშირად თხოვენ წესდებისა ან სხვა დამფუძნებელი დოკუმენტების წარდგენას - კომუნალური სამსახურებიდან, ნოტარიუსებისგან, ბანკებიდან და კერძო პირებისგანაც კი. ბევრი წინამძღვარი და მრევლის წევრი შფოთავს: ვალდებულები არიან თუ არა, რომ ეს გააკეთონ, არსებობს თუ არა ინფორმაციის გაჟონვისა და ბოროტად გამოყენების რისკი?
რედაქციაში შემოვიდა მკითხველის კითხვა: „მინდა მოგიყვეთ ჩვენი სიტუაციის შესახებ. რეს-ი ითხოვს ხელშეკრულების თავიდან დადებას, საჭიროა დოკუმენტები და, რაც მთავარია, ჩვენი რელიგიური ორგანიზაციის წესდების ქსეროასლი. თუმცა ჩვენ წესდებაში ცვლილებები არ შეგვიტანია და მისი გადარეგისტრირება არ განხორციელებულა. რა ნიშნავს ეს? დაკავშირებულია თუ არა ეს ჩვენი უმე-ს აკრძალვასთან?“. მჟკ-მ მიმართა იურისტებს, რომ განემარტათ ეს სიტუაცია.
იურისტთა განმარტება
უკრაინის კანონმდებლობაში არ არსებობს პირდაპირი ნორმა, რომელიც ავალდებულებს ერთ იურიდიულ პირს, რომ წარუდგინოს მეორეს თავისი წესდება ხელშეკრულების დადების დროს. თუმცა მოქმედი უკრაინული კანონმდებლობა ხელშეკრულებათა ნამდვილობას მათზე ხელმომწერთა უფლებამოსილებების არსებობას უკავშირებს (სამოქალაქო ქმედუნარიანობის მოცულობა). თუ ხელშეკრულებას ხელს აწერს პირი, რომელსაც არ ჰქონდა ამაზე საკმარისი მოცულობის უფლებამოსილება, ასეთი ხელშეკრულება შეიძლება იყოს სადაო და სასამართლო წესით ის ცნონ ბათილად მისი დადების მომენტიდან, არ ჰქონდეს არანაირი სამართლებრივი შედეგები, გარდა იმისა, რაც მის ბათილობას უკავშირდება. ამ დასკვნის გამოტანა შესაძლებელია, კერძოდ, უკრაინის სამოქალაქო კოდექსის მე-4 ნაწილის 92 სტატიიდან, აგრეთვე სასამართლოს პრაქტიკის დასკვნებიდან გამომდინარე.
ხელშეკრულების ხელმოწერაზე იურიდიული პირის წარმომადგენლის უფლების დადგენა შესაძლებელია მხოლოდ უფლებადამდგენი და დამფუძნებელი დოკუმენტების შემოწმების გზით, რომელთა სიაში, პირველ რიგში, შედის მოქმედი წესდება, რომელიც არის ძირითადი დამფუძნებელი დოკუმენტი, რომლის საფუძველზე მოქმედებს, მათ შორის, რელიგიური ორგანიზაციის ხელმძღვანელიც. სწორედ ამიტომ, ესე იგი წარმომადგენლის უფლებამოსილების მოცულობის შესამოწმებლად, ხელშეკრულების მხარეები ყურადღებას აქცევენ ხელშეკრულებას და მის ასლს ითხოვენ.
დასკვნა:
თუმცა კანონი პირდაპირ არ ავალდებულებს წესდების წარდგენას, პრაქტიკულად წესდების ასლის წარდგენის მოთხოვნა გავრცელებულია ხელშეკრულების დადების დროს, სამართლებრივი და დასაბუთებული სამართლებრივი განსაზღვრულობის უზრუნველყოფის თვალსაზრისით და წარმომადგენლის უფლებამოსილებათა შესამოწმებლად.
ეს ხელს უწყობს ხელშეკრულებრივი ურთიერთობების გამჭვირვალობას და ამცირებს ხელშეკრულების ბათილად ცნობის რისკებს წარმომადგენლის მიერ უფლებამოსილებათა გადამეტების გამო.
უკრაინის კანონმდებლობისა და სამართლებრივი პრაქტიკის შესაბამისად, დარღვევად ითვლება მომხმარებლის მიერ ელექტროენერგიის გამოყენება ელექტროენერგიის მიწოდებაზე დადებული ხელშეკრულების გარეშე, რაც შესაძლოა გახდეს ელექტრომომარაგების გათიშვის საფუძველი.
ამრიგად, ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზრის წესებით, რომლებიც დადგენილია ნაციონალური კომისიის 14.03.2018 № 312 დადგენილებით და განახორცილებს სახელმწიფო რეგულირებას ენერგეტიკისა და კომუნალური მომსახურების სფეროებში, ნორმირებულია, რომ „ელექტროენერგიის მომხმარებელი ვალდებულია ისარგებლოს ელექტროენერგიით მხოლოდ ხელშეკრულების (ხელშეკრულებათა) საფუძველზე“ (დ.დ.5.5.5.1). ასეთი ხელშეკრულების არარსებობა განიხილება როგორც მოხმარება აღრიცხვის გარეშე, რაც ითვლება დარღვევად. ზემოხსენებული სასამართლო პრაქტიკითაც მტკიცდება. მაგალითად, უმაღლესი სასამართლოს 19.03.2021 საქმე № 908/3049/19 და 25.09.2023 საქმე № 536/898/20 გადაწყვეტილებებში სასამართლომ გამოიტანა დასკვნა, რომ ელექტროენერგიის მოხმარება დადებული ხელშეკრულების გარეშე ითვლება დარღვევად, რომელიც შეიძლება გახდეს ელექტრომომარაგების გათიშვის საფუძველი.
ამრიგად, მომხმარებლის უარი ელექტროენერგიის მომწოდებლის წერილობითი ხელშეკრულების დადებაზე ან ასეთი ხელშეკრულების არარსებობა შეიძლება განიხილებოდეს როგორც დარღვევა, რაც, თავის მხრივ, შეიძლება გახდეს ელექტრომომარაგების გათიშვის საფუძველი, რადგან კანონმდებლობაც და სასამართლო პრაქტიკაც ამტკიცებენ დადებული ხელშეკრულების არსებობის აუცილებლობას ელექტროენერგიის კანონიერი მოხმარებისთვის.
ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზრის წესებით გათვალისწინებულია რამდენიმე სახის ხელშეკრულება და ერთ-ერთი არის მომხმარებლისთვის ელექტროენერგიის მიწოდება. ამასთანავე, ეს წესები არ შეიცავენ პირდაპირ მითითებას იმისა, რომ მომხმარებელმა აუცილებლად უნდა წარუდგინოს ელექტროენერგიის მომწოდებელს წესდების მოქმედი რედაქციის ასლი ამ სახის ხელშეკრულების დადებისას.
დასკვნა:
მოთხოვნა მომხმარებლისადმი, რომ წარადგინოს ელექტროენერგიის მიწოდების შესახებ მოქმედი წესდების ასლი ხელშეკრულების ხელმოწერის (ხელშეკრულების განახლების) დროს შეიძლება განიხილებოდეს არა როგორც აუცილებლობა, არამედ როგორც თხოვნა ან წინადადება ელექტროენერგიის მომწოდებლისგან ხელმომწერის (მომხმარებლის წარმომადგენლის) უფლებამოსილების აუცილებელი შემოწმებისა და წესდების მოქმედი რედაქციის შესწავლის მიზნით.
თუ რაღაც მიზეზების გამო მომხმარებელს არ სურს თავისი მოქმედი წესდების ასლის წარდგენა, მაშინ მომხმარებელი (რელიგიური ორგანიზაცია) შეიძლება ეცადოს სხვა დოკუმენტების წარდგენას თავისი ხელმომწერის უფლებამოსილებათა დასტურად. კერძოდ, თუ ხელშეკრულებას ხელს აწერს რელიგიური ორგანიზაციის ხელმძღვანელი, მაშინ ხელმძღვანელის შესაბამის უფლებამოსილებათა დასტურად შეიძლება იყოს წარდგენილი იურიდიულ პირთა, ფიზიკურ პირთა - მეწარმეთა და საზოგადოებრივი ფორმირებების ერთიანი სახელმწიფო რეესტრის ამონაწერის ასლი ან ესრ-ის ცნობების/ამონაწერების ასლები.
ამ შემთხვევაში ელექტროენერგიის მომწოდებლის უარი ხელშეკრულების დადებაზე (განახლებაზე) მოქმედი წესდების ასლის წარუდგენლობის საფუძველზე შეიძლება განიხილებოდეს როგორც ფორმალური და უსაფუძვლო, რაც შესაძლოა გახდეს გასაჩივრების საფუძველი.
საერთო რეკომენდაციები სხვა ორგანიზაციათა მოთხოვნებზე
მოცემული იურიდიული გადაწყვეტილების საფუძველზე, სხვადასხვა ორგანიზაციიდან საწესდებო დოკუმენტების მოთხოვნათა შესახებ შეიძლება შემდეგი დასკვნების გამოტანა:
1. სახელმწიფო ორგანოებს, რომლებსაც კონტროლის ფუნქციები აკისრიათ (საგადასახადო სამსახური, იუსტიციის ორგანოები) აქვთ კანონიერი უფლება თავიანთი უფლებამოსილების ფარგლებში მოითხოვონ რელიგიური ორგანიზაციის წესდება ორგანიზაციის საქმიანობის შესამოწმებლად მოქმედ კანონმდებლობასთან შესაბამისობის მხრივ.
2. ბანკებს და საფინანსო დაწესებულებებს აქვთ უფლება მოითხოვონ წესდება ანგარიშების გახსნისა და ფინანსური ოპერაციების წარმოებისას ფინანსური მონიტორინგის მოთხოვნების შესასრულებლად და წარმომადგენელთა უფლებამოსილების შესამოწმებლად.
3. კომუნალურ საწარმოებს (წყალმომარაგება, გათბობის ქსელი, რეს და ა.შ.) შეუძლიათ მოითხოვონ საწესდებო დოკუმენტები მომსახურებათა მოწოდებაზე ხელშეკრულებების დადებისას ხელმომწერთა უფლებამოსილებათა შემოწმების მიზნით, მაგრამ ამავდროულად შესაძლებელია ალტერნატიული დოკუმენტების წარდგენაც, რომლებიც ამ უფლებამოსილებებს ადასტურებენ.
4. ნოტარიუსებს უფლება აქვთ მოითხოვონ წესდება ხელშეკრულებათა დასტურისთვის იურიდიული პირისა და მისი წარმომადგენლების სამართალუნარიონობის შესამოწმებლად.
5. კერძო კომპანიებს და პირებს ხელშეკრულების დადებისას შეუძლიათ წესდების მოთხოვნა, მაგრამ რელიგიურ ორგანიზაციას უფლება აქვს შესთავაზოს თავისი წარმომადგენლების უფლებამოსილებების დადასტურების ალტერნატიული საშუალებები.
- უმე-ს რელიგიურ გაერთიანებებს ეძლევათ რეკომენდაცია, რომ ჰქონდეთ ალტერნატიული დოკუმენტების მომზადებული პაკეტი, რომელიც ადასტურებს ხელმძღვანელის უფლებამოსილებებს:
- ამონაწერი ერთიანი სახელმწიფო რეესტრიდან
ხელმძღვანელის არჩევის ოქმი
რეგისტრაციის მოწმობა
სადაო სიტუაციების შექმნის შემთხვევაში რეკომენდირებულია კვალიფიციური იურიდიული დახმარების მოთხოვნა რელიგიური გაერთიანების კანონიერი უფლებების დაცვის მიზნით.
