უხორცო ძალები და ზეციური იერარქია

გუშინ 09:37
80
ეკლესია მთავარანგელოზობის დღესასწაულს აღნიშნავს ეკლესია მთავარანგელოზობის დღესასწაულს აღნიშნავს

ზეციური იერარქიის შესახებ სწავლება განსაკუთრებული სისრულით გადმოცემულია წმინდა დიონისე არეოპაგელის თხზულებაში — „ზეციური იერარქიის შესახებ“.

მართლმადიდებლური ეკლესიის სწავლებით, ხილული სამყაროს მიღმა არსებობს უხილავი, სულიერი სამყარო, რომელიც არანაკლებ რეალურია, ვიდრე ადამიანის გრძნობებით აღსაქმელი მატერიალური სინამდვილე. ეს სამყარო ღვთის შემოქმედების ნაწილია და მასში განსაკუთრებული ადგილი უჭირავთ ანგელოზებს — უსხეულო, გონიერ და თავისუფალი ნების მქონე არსებებს, რომელთა უმთავრესი დანიშნულება ღვთის განდიდება, მისი ნების აღსრულება და საღვთო განგებულების მსახურებაა. წმინდა წერილი არაერთგზის გვაუწყებს ანგელოზთა არსებობის, მათი მსახურებისა და ადამიანებთან ურთიერთობის შესახებ. ამასთანავე, ეკლესია გვასწავლის, რომ უხილავი სამყაროს არსებობა მხოლოდ ცალკეულ ზეციურ არსებათა შესახებ ცნობას არ გულისხმობს; იგი წარმოადგენს განსაკუთრებულ, ღვთის სიბრძნით განწესებულ წესრიგს, რომელსაც საეკლესიო ღვთისმეტყველებაში ზეციური იერარქია ეწოდება.

ზეციური იერარქიის შესახებ სწავლება განსაკუთრებული სისრულით გადმოცემულია წმინდა დიონისე არეოპაგელის თხზულებაში — „ზეციური იერარქიის შესახებ“. ეს ნაშრომი ქრისტიანული ანგელოლოგიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ძეგლია და საუკუნეების განმავლობაში განსაზღვრავდა ეკლესიის საღვთისმეტყველო მსჯელობას უხილავი სამყაროს შესახებ. წმინდა დიონისე ზეციურ იერარქიას განიხილავს არა როგორც უბრალო დაყოფას ანგელოზთა სხვადასხვა დასებად, არამედ როგორც ღვთისგან მომდინარე ნათლის, სიწმინდისა და მადლის მიღებისა და გადაცემის წმინდა წესრიგს. მისი განმარტებით, იერარქიის მიზანია, შეძლებისაებრ ღვთის მსგავსებასა და მასთან ერთობას მიაღწიოს და საღვთო მშვენიერების მიმღები და გარდამცემელი გახდეს.

თავად სიტყვა „იერარქია“ ბერძნული წარმოშობისაა და წმინდა წესრიგს გულისხმობს. ამ ცნების საღვთისმეტყველო შინაარსი კი იმაში მდგომარეობს, რომ მთელი ქმნილება, როგორც ღვთის სიბრძნისა და სიყვარულის გამოვლინება, გარკვეული წესრიგით არსებობს. ზეციურ სამყაროში ეს წესრიგი განსაკუთრებული სახით ვლინდება: ყოველი ანგელოზური დასი თავისი ბუნების, შესაძლებლობისა და ღვთისგან მიღებული მსახურების შესაბამისად მონაწილეობს საღვთო ნათელში. ამდენად, იერარქიული განსხვავება არ გულისხმობს ღვთის წინაშე ღირსების თვითნებურ უპირატესობას ან ერთმანეთზე ბატონობას. იგი მადლის მიღებისა და მსახურების განსხვავებულ ხარისხებს გამოხატავს. წმინდა დიონისეს თანახმად, ზეციური იერარქია არის წმინდა წესრიგი, ცოდნა და მოქმედება, რომელიც, რამდენადაც შესაძლებელია, საღვთო მშვენიერებას ემსგავსება და ღვთისგან ბოძებული ნათლით აღივსება.

ანგელოზთა არსებობისა და მათი მსახურების შესახებ უმთავრეს მოწმობას წმინდა წერილი გვაწვდის. ძველი აღთქმის დასაწყისიდანვე ვხვდებით ზეციურ არსებათა შესახებ ცნობებს. დაბადების წიგნში, ადამიანის სამოთხიდან განდევნის შემდეგ, ვკითხულობთ: „და განხადა ადამ და დაამკვიდრა იგი წინაშე სამოთხესა მას საშუებელისასა და დააწესა ქერობინი და მოტყინარე მახვილი იქცევისი დაცვად გზასა ხისა ცხოვრებისასა“ (დაბ. 3, 24). წმინდა ესაია წინასწარმეტყველი კი გვაუწყებს თავის საკვირველ ხილვას, რომელშიც უფლის საყდრის წინაშე მდგომი სერაფიმნი ექვს-ექვსი ფრთით არიან წარმოდგენილნი და ურთიერთს შეჰღაღადებენ: „წმიდა არს, წმიდა არს, წმიდა არს უფალი საბაოთ; სავსე არიან ცანი და ქუეყანა დიდებითა მისითა“ (ეს. 6, 3). ამ ხილვაში განსაკუთრებული სიცხადით ვლინდება ანგელოზთა უმთავრესი მსახურება — ღვთის განუწყვეტელი დიდება და თაყვანისცემა.

ახალი აღთქმაც არაერთგზის გვაუწყებს უხილავ ძალთა არსებობის შესახებ. პავლე მოციქული კოლასელთა მიმართ ეპისტოლეში წერს: „რამეთუ მის მიერ დაებადა ყოველივე ცათა შინა და ქუეყანასა ზედა, ხილულნი და არა-ხილულნი, ანუ თუ საყდარნი, ანუ თუ უფლებანი, გინა თუ მთავრობანი, გინა თუ ხელმწიფებანი, — ყოველივე მის მიერ და მისა მიმართ დაებადა“ (კოლ. 1, 16). ამ სიტყვებით მოციქული ხაზს უსვამს, რომ უხილავი ძალებიც ღვთის ქმნილებანი არიან და მათი არსებობა მთლიანად შემოქმედის ნებასა და განგებულებას ემორჩილება. ისინი არ წარმოადგენენ დამოუკიდებელ ღვთაებრივ საწყისებს ან ისეთ ძალებს, რომელთაც ღმერთთან თანასწორი არსებობა აქვთ. მათი ბუნება ქმნილია, ხოლო მათი დიდება და მსახურება — ღვთისგან ბოძებული.

ზეციური იერარქიის შესახებ სწავლებას განსაკუთრებით ნათლად განმარტავს წმინდა დიონისე არეოპაგელი. იგი ანგელოზთა დასებს სამ იერარქიად, თითოეულში კი სამ-სამ დასად აერთიანებს. ამგვარად, სულ ცხრა დასი გამოიყოფა: სერაფიმნი, ქერუბიმნი, საყდარნი; უფლებანი, ძალნი, ხელმწიფებანი; მთავრობანი, მთავარანგელოზნი და ანგელოზნი. ეს დაყოფა წმინდა წერილის სხვადასხვა ადგილას მოხსენიებულ ზეციურ სახელწოდებებს ეფუძნება, ხოლო მათი ერთიან სისტემად წარმოდგენა წმინდა დიონისეს საღვთისმეტყველო განმარტების განსაკუთრებული დამსახურებაა.

პირველ იერარქიას შეადგენენ სერაფიმნი, ქერუბიმნი და საყდარნი. წმინდა დიონისეს მიხედვით, ეს დასები ყველაზე ახლოს დგანან ღვთაებრივ საწყისთან და უშუალოდ პირველადი საღვთო ნათლის მიმღებნი არიან. მათ შესახებ საუბრისას ავტორი განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს სერაფიმთა სახელსა და მათ სიმბოლურ მნიშვნელობას. ებრაული სიტყვა „სერაფიმი“ ცეცხლოვანებას უკავშირდება, რაც ღვთისადმი მათ მხურვალე სიყვარულსა და განუწყვეტელ მისწრაფებას გამოხატავს. ესაია წინასწარმეტყველის ხილვაში ისინი ექვსი ფრთით არიან წარმოდგენილნი: ორი ფრთით სახეს იფარავენ, ორით — ფეხებს, ხოლო ორით დაფრინავენ (ეს. 6, 2). მათი ამგვარი სახე ღრმა სიმბოლურ შინაარსს ატარებს: სახის დაფარვა ღვთაებრივი დიდების წინაშე მოწიწებასა და კრძალვას გამოხატავს, ფეხების დაფარვა სიწმინდისა და თავმდაბლობის სიმბოლოა, ხოლო ფრენა ღვთისადმი განუწყვეტელ მისწრაფებასა და მორჩილებას აღნიშნავს. სერაფიმთა გალობა კი ზეციური სამყაროს მარადიული დიდების გამოხატულებაა. ისინი განუწყვეტლივ განადიდებენ ღმერთს, რითაც გვიჩვენებენ, რომ ყოველი ქმნილების უმთავრესი დანიშნულება შემოქმედის დიდებაში მონაწილეობაა.

ქერუბიმთა შესახებ წმინდა წერილი ჯერ კიდევ დაბადების წიგნში გვაუწყებს, სადაც ისინი სამოთხის შესასვლელის მცველებად არიან წარმოდგენილნი (დაბ. 3, 24). ეზეკიელ წინასწარმეტყველის ხილვაშიც ქერუბიმები განსაკუთრებული დიდებითა და სიმბოლური სახეებით წარმოგვიდგებიან (ეზეკ. 10). მათი სახელი, წმინდა დიონისეს განმარტებით, ცოდნისა და სიბრძნის სისავსეს უკავშირდება. ისინი ღვთაებრივი სიბრძნის უმაღლესი გამოვლინების სიმბოლოდ გვევლინებიან და საღვთო საიდუმლოთა შეცნობაში მონაწილეობენ. საყდარნი კი, როგორც თავად სახელწოდებაც მიანიშნებს, ღვთის მყოფობისა და მისი სამართლიანი მმართველობის სიმბოლოს წარმოადგენენ. პავლე მოციქული მათ სხვა ზეციურ ძალებთან ერთად იხსენიებს და ამით ადასტურებს, რომ უხილავი სამყარო მრავალფეროვანი, მაგრამ ერთიანი საღვთო წესრიგით არის მოწყობილი.

მეორე იერარქიას შეადგენენ უფლებანი, ძალნი და ხელმწიფებანი. ეს სამი დასი, წმინდა დიონისეს სწავლებით, შუამდგომლობს პირველ და მესამე იერარქიებს შორის და მიღებულ საღვთო ნათელსა და სრულყოფილებას ქვემდგომ დასებს გადასცემს. უფლებანი გამოხატავენ ღვთაებრივი წესრიგისადმი სრულ მორჩილებასა და მის განხორციელებას; ძალნი განსაკუთრებულად უკავშირდებიან საღვთო ძლიერებას, სასწაულებრივ მოქმედებასა და ღვთის განგებულების აღსრულებას; ხელმწიფებანი კი ზეციური წესრიგის დაცვასა და ბოროტ ძალებზე ღვთის ძალაუფლების გამოვლენას ემსახურებიან. ამ დასთა სახელწოდებები პავლე მოციქულის ეპისტოლეებშიც გვხვდება, სადაც იგი ხილულ და უხილავ სამყაროში არსებულ ძალებს ერთიანად მოიხსენიებს (ეფეს. 1, 21; კოლ. 1, 16). ამასთანავე, მათი ფუნქციების განმარტებისას უნდა გავითვალისწინოთ, რომ წმინდა დიონისე მათ უპირველესად საღვთისმეტყველო და სიმბოლურ მნიშვნელობას ანიჭებს და არა ადამიანური გაგებით განსაზღვრულ ადმინისტრაციულ მოვალეობებს.

მესამე იერარქიას შეადგენენ მთავრობანი, მთავარანგელოზნი და ანგელოზნი. ეს დასები ყველაზე მეტად არიან დაკავშირებულნი ღვთის განგებულების უშუალო აღსრულებასთან ქმნილ სამყაროში და ადამიანთა ცხოვრებასთან. მთავრობანი, როგორც მათი სახელწოდება მიანიშნებს, საღვთო წესრიგისა და მმართველობის განხორციელებას ემსახურებიან. მთავარანგელოზები განსაკუთრებული საღვთო უწყებების მახარებლებად გვევლინებიან. მათ შორის წმინდა წერილი სახელდებით მოიხსენიებს მიქაელსა და გაბრიელს. მიქაელი ზეციური მხედრობის წინამძღოლად და ბოროტების წინააღმდეგ მებრძოლად წარმოგვიდგება, ხოლო გაბრიელი — ღვთის საიდუმლოთა მახარებლად. სწორედ მთავარანგელოზმა გაბრიელმა აუწყა ყოვლადწმინდა ღვთისმშობელს მაცხოვრის განკაცების უდიდესი საიდუმლო (ლუკ. 1, 26–38). ანგელოზები კი, როგორც მესამე იერარქიის უკანასკნელი დასი, ღვთის ნების აღმასრულებელნი და ადამიანთა მიმართ მისი განგებულების მსახურნი არიან.

ანგელოზთა ბუნებისა და მათი ქმნილი მდგომარეობის შესახებ განსაკუთრებით საყურადღებოა წმინდა იოანე დამასკელის სწავლება. „მართლმადიდებლური სარწმუნოების ზედმიწევნით გადმოცემის“ მეორე წიგნის მესამე თავში იგი წერს, რომ ანგელოზები ღმერთმა არარსებობიდან არსებობაში მოიყვანა და ისინი გონიერი, უსხეულო ბუნების მქონე არსებანი არიან. წმინდა მამა ანგელოზს განსაზღვრავს როგორც „გონიერ არსებას, მარადიულ მოძრაობაში მყოფს, თავისუფალი ნების მქონეს, უსხეულოს და ღვთის მსახურს“. ამ განმარტებაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება თავისუფალი ნების საკითხს: ანგელოზები გონიერი ქმნილებანი არიან და, შესაბამისად, თავისუფალი ნებაც აქვთ. მათი ბუნება ღვთისგან არის შექმნილი, მაგრამ ისინი თავად ღმერთი არ არიან; უკვდავებასაც მადლით ფლობენ და არა საკუთარი ბუნების აუცილებლობით. წმინდა იოანე დამასკელი ასევე აღნიშნავს, რომ მხოლოდ ღმერთია უქმნელი და უცვალებელი, ხოლო ყოველივე შექმნილი, მათ შორის ანგელოზური ბუნებაც, ქმნილების მდგომარეობაში არსებობს.

ამრიგად, ზეციური იერარქიის შესახებ ეკლესიის სწავლება გაცილებით მეტია, ვიდრე ანგელოზთა ცხრა დასის ჩამონათვალი ან უხილავი სამყაროს იერარქიული მოწყობის აღწერა. იგი გვიხსნის ღვთის ქმნილების შინაგან წესრიგს, გვიჩვენებს საღვთო ნათლისა და მადლის მოქმედებას და გვასწავლის, რომ მთელი გონიერი ქმნილება მოწოდებულია შემოქმედთან ერთობისკენ. წმინდა დიონისე არეოპაგელის მიერ გადმოცემული სწავლება განსაკუთრებით ცხადყოფს, რომ ზეციური სრულყოფილების საფუძველი ღვთისადმი სიყვარული, მორჩილება და მსახურებაა. ამიტომაც ანგელოზთა დასების ხსენება ქრისტიანისთვის მხოლოდ უხილავი სამყაროს შესახებ ცოდნის მიღებას კი არ ნიშნავს, არამედ საკუთარი სულიერი ცხოვრების გააზრებისა და გარდაქმნისკენ მოწოდებასაც.

თუ შეამჩნევთ შეცდომას, აირჩიეთ საჭირო ტექსტი და დააჭირეთ Ctrl+Enter ან გაგზავნეთ შეცდომა, რათა შეატყობინოთ რედაქტორებს.
თუ ტექსტში შეცდომას აღმოაჩენთ, აირჩიეთ ის მაუსით და დააჭირეთ Ctrl+Enter ან ამ ღილაკს. თუ ტექსტში შეცდომას აღმოაჩენთ, მონიშნეთ იგი მაუსით და დააწკაპუნეთ ამ ღილაკზე მონიშნული ტექსტი ძალიან გრძელია!
ასევე წაიკითხეთ