კიკოსის მონასტერი — სულიერი, კულტურული და ისტორიული ცენტრი

დღეს 08:00
0
კიკოსის მონასტერი კვიპროსზე. ფოტო: მჟკ კიკოსის მონასტერი კვიპროსზე. ფოტო: მჟკ

სავანის დაარსება XI საუკუნის მიწურულს, ბიზანტიის იმპერატორ ალექსი I კომნენოსის (1081–1118) მმართველობის ხანას, უკავშირდება.

კიკოსის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის სამეფო და სტავროპიგიალური მონასტერი წარმოადგენს კვიპროსისა და სრულიად მართლმადიდებლური სამყაროს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან სულიერ, კულტურულ და ისტორიულ ცენტრს. ტროოდოსის მთიან მასივში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1100 მეტრის სიმაღლეზე განთავსებული ეს სავანე საუკუნეთა მანძილზე არა მხოლოდ ასრულებდა სამონასტრო ცხოვრების კერისა და ლოცვითი ფარის როლს, არამედ კვიპროსელი ხალხის ეროვნული, ენობრივი და კულტურული თვითმყოფადობის გადარჩენის მთავარი ციტადელიც იყო.

სავანის დაარსება XI საუკუნის მიწურულს, ბიზანტიის იმპერატორ ალექსი I კომნენოსის (1081–1118) მმართველობის ხანას, უკავშირდება, როდესაც კუნძული ბიზანტიის იმპერიის მნიშვნელოვან სამხედრო-სტრატეგიულ და სულიერ ფორპოსტს წარმოადგენდა. გადმოცემის თანახმად, კუნძულის ბიზანტიელ მმართველს, დუკა მანუელ ბუტომიტეს, ნადირობისას გზა აებნა ტროოდოსის უღრან ტყეში და წააწყდა მონაზონ ესაიას, რომელიც განმარტოებით მოღვაწეობდა. უდიერად მოპყრობისა და მიყენებული შეურაცხყოფის გამო მმართველი მკაცრად მოექცა ბერს, თუმცა დედაქალაქ ნიქოზიაში დაბრუნებულს თავს დაატყდა მძიმე სენი. საკუთარი ცოდვის გაცნობიერების შემდეგ ბუტომიტემ სინანულით მიმართა ესაიას პატიებისათვის. ბერს საღვთო გამოცხადებით ეუწყა, რომ მმართველის განკურნება დაკავშირებული იყო კონსტანტინოპოლის საიმპერატორო სასახლეში დაცული ღვთისმშობლის წმინდა ხატის კვიპროსზე გადაბრძანებასთან. იმპერატორი ალექსი კომნენოსი დიდი ყოყმანითა და გულისწყვეტით ემშვიდობებოდა საყვარელ სიწმინდეს, თუმცა მას შემდეგ, რაც მისი საყვარელი ასულიც იმავე სენით დაავადდა და ესაიას ლოცვით განერიდა სიკვდილს, იმპერატორმა ირწმუნა ღვთის ნება და ხატი კვიპროსზე გააგზავნა.

 ამავდროულად მან უზრუნველყო სავანის მშენებლობა უხვად გაღებული საიმპერატორო სახსრებით. სწორედ ამ მოვლენამ მიანიჭა მონასტერს „სამეფოს“ (ბერძნ. Βασιλική) ტიტული, ხოლო „სტავროპიგიალურის“ სტატუსი ნიშნავდა იმას, რომ მონასტრის საძირკველში თავად კონსტანტინოპოლის პატრიარქის მიერ ნაკურთხი ჯვარი ჩაიდო, რამაც სავანეს სრული საეკლესიო ავტონომია და უშუალო საპატრიარქო დაქვემდებარება მიანიჭა.

მონასტრის უდიდესი განძი და მისი საუკუნოვანი სულიერი მიზიდულობის მთავარი ღერძი არის კიკოსის ღვთისმშობლის სასწაულთმოქმედი ხატი, რომელსაც საეკლესიო ტრადიცია წმინდა ლუკა მახარებლის სახელს მიაწერს. გადმოცემის თანახმად, ეს გახლავთ ერთ-ერთი იმ სამი იკონოგრაფიული გამოსახულებიდან, რომლებიც წმინდა ლუკამ უშუალოდ ყოვლადწმინდა ქალწულის სიცოცხლეშივე შექმნა და თავად დედაღვთისამ აკურთხა თავისი მადლით. იკონოგრაფიულად გამოსახულება მიეკუთვნება „ელეუსას“ (მოწყალის) ან „კიოტიტას“ ტიპს, სადაც ყოვლადწმინდა ქალწულს მარჯვენა მკლავზე უჭირავს ყრმა იესო, რომელიც სიყვარულითა და კრძალვით ეკვრის დედას. ხატის ერთ-ერთი ყველაზე იდუმალი მახასიათებელი ის გახლავთ, რომ იგი საუკუნეების განმავლობაში შემოსილია სპეციალური, ვერცხლითა და ოქროთი მოქარგული მძიმე ფარდით, რის გამოც მისი პირდაპირი ჭვრეტა შეუძლებელია. ხატის პირის ხილვა კრძალულებისა და ღვთისმოშიშების გამო ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებში აიკრძალა — არსებობს მრავალი ისტორიული გადმოცემა იმის შესახებ, რომ ვინც გაბედავდა ფარდის ახდას ან კადნიერად შეხედავდა წმინდა სახეს, მას სიბრმავე, დამბლა ან უეცარი სიკვდილი ეწვეოდა. თვით მონასტრის წინამძღვარი და ძმობაც კი ხატის შემოსვისა თუ განწმენდისას თვალს არიდებენ გამოსახულებას და მას მხოლოდ ქსოვილის საფარქვეშ ეხებიან. მიუხედავად ამისა, ხატისგან მომდინარე სასწაულთმოქმედი მადლი საუკუნეთა მანძილზე უწყვეტად ვლინდება: კვიპროსელები საუკუნეების განმავლობაში მას მიმართავდნენ საყოველთაო განსაცდელის დროს — აუტანელი გვალვებისას წვიმის გამოსათხოვად, ეპიდემიების შესაჩერებლად თუ მავნებლების შემოსევისგან კუნძულის დასაცავად, ხოლო ათასობით მომლოცველი მთელი მსოფლიოდან დღემდე პოულობს სულიერ და ფიზიკურ კურნებას ამ სიწმინდესთან. კიკოსის ღვთისმშობლის ხატის იკონოგრაფიულმა ტიპმა ღრმა კვალი დატოვა მთელ მართლმადიდებლურ სამყაროში; მისი აღიარებული ასლები და შესაბამისი საეკლესიო საგალობლები ფართოდ გავრცელდა მთელ სამართლმადიდებლოში.

საუკუნეების განმავლობაში კიკოსის მონასტერმა მრავალი განსაცდელი გამოიარა, რაც მჭიდროდ იყო დაკავშირებული კვიპროსის რთულ პოლიტიკურ ბედთან. ჟაკ დე ლუზინიანის ჯვაროსნული მმართველობის, ვენეციელთა ბატონობისა თუ მოგვიანებით ოსმალეთის იმპერიის ხანაში სავანე არაერთხელ გახდა ძარცვისა და ხანძრის მსხვერპლი. ასევე სხვადასხვა წელს მომხდარმა მასშტაბურმა ხანძრებმა თითქმის სრულად გაანადგურა მონასტრის ხის კონსტრუქციები, უმდიდრესი ბიბლიოთეკა და არქივები, თუმცა ყოველ ჯერზე აქ მოღვაწე ბერთა თავდადების წყალობით წმინდა ხატი უვნებელი გადაურჩა სრულ განადგურებას. ოსმალეთის ბატონობის მძიმე საუკუნეებში (1571–1878) მონასტერი გარდაიქმნა ეროვნული და რელიგიური გადარჩენის ნამდვილ ბასტიონად. აქ ფუნქციონირებდა საიდუმლო სკოლები, ინახებოდა და იწერებოდა იშვიათი ხელნაწერები, ნარჩუნდებოდა ბერძნული ენობრივი ტრადიცია.

1821 წლის საბერძნეთის განმათავისუფლებელი რევოლუციის დროს ოსმალეთის ხელისუფლებამ სასტიკად დასაჯა კვიპროსის სასულიერო დასი, მათ შორის კიკოსის მონასტრის წინამძღვარი და ბერები, რომლებიც ფარულად ეხმარებოდნენ აჯანყებულებს ფინანსური და მორალური რესურსებით. XX საუკუნის შუა წლებში, ბრიტანული კოლონიური მმართველობის პერიოდში, მონასტერმა კვლავ ითამაშა გადამწყვეტი როლი კვიპროსის ისტორიაში, როდესაც იგი EOKA-ს (კვიპროსელ მებრძოლთა ეროვნული ორგანიზაციის) პარტიზანულ მოძრაობასა და დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლას უწევდა მატერიალურ და სულიერ მხარდაჭერას. სწორედ კიკოსის მონასტერში დაიწყო თავისი სასულიერო გზა და აღიზარდა თანამედროვე კვიპროსის ისტორიის უდიდესი ფიგურა, არქიეპისკოპოსი მაკარიოს III, რომელიც მოგვიანებით გახდა დამოუკიდებელი კვიპროსის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი. მისი ანდერძის თანახმად, იგი დაკრძალულია მონასტრის უშუალო სიახლოვეს, თრონის (საყდრის) მწვერვალზე, საიდანაც სიმბოლურად გადაჰყურებს მთელ კუნძულს.

დღესდღეობით კიკოსის მონასტერი წარმოადგენს ბრწყინვალედ ორგანიზებულ, მრავალმხრივ სულიერ, სამეცნიერო და კულტურულ ცენტრს. მონასტრის თანამედროვე არქიტექტურული ანსამბლი მოიცავს შთამბეჭდავ შიდა ეზოებს, მრავალსართულიან გალერეებს, კელიებსა და ცენტრალურ ტაძარს (კათოლიკონს), რომელიც სამნავიანი ბაზილიკის ტიპისაა. მონასტრის კედლები და თაღედები შემკულია თანამედროვე, თუმცა მკაცრი ბიზანტიური კანონიკით შესრულებული უბრწყინვალესი მოზაიკებითა და ფრესკებით, რომლებიც ასახავს როგორც ბიბლიურ სიუჟეტებს, ისე მონასტრის დაარსების ისტორიას. სავანის ტერიტორიაზე მოქმედებს საერთაშორისო მნიშვნელობის კვლევითი ცენტრი და უმდიდრესი მუზეუმი, სადაც დაცულია ბიზანტიური და პოსტბიზანტიური საეკლესიო ხელოვნების უნიკალური განძი: ოქროსა და ვერცხლის საკულტო ნივთები, საიმპერატორო სიგელები (ქრისობულები), იშვიათი ხელნაწერი ოთხთავები, უძველესი საეკლესიო სამოსელი და ხატწერის შედევრები. ეს ყოველივე მკვლევარებსა და მომლოცველებს საშუალებას აძლევს, თვალი ადევნონ აღმოსავლეთქრისტიანული ცივილიზაციის მრავალსაუკუნოვან განვითარებას.

ამრიგად, კიკოსის მონასტერი არა მხოლოდ წარსულის ისტორიული ძეგლია, არამედ ცოცხალი სულიერი ორგანიზმიცაა, სადაც საუკუნოვანი სამონასტრო ტრადიცია, სიწმინდისადმი უწყვეტი თაყვანისცემა, საგანმანათლებლო მოღვაწეობა და კულტურული მემკვიდრეობის დაცვა ჰარმონიულად ერწყმის ერთმანეთს, რაც მას სრულიად მართლმადიდებლური სამყაროს ერთ-ერთ უბრწყინვალეს სულიერ შუქურად აქცევს.

თუ შეამჩნევთ შეცდომას, აირჩიეთ საჭირო ტექსტი და დააჭირეთ Ctrl+Enter ან გაგზავნეთ შეცდომა, რათა შეატყობინოთ რედაქტორებს.
თუ ტექსტში შეცდომას აღმოაჩენთ, აირჩიეთ ის მაუსით და დააჭირეთ Ctrl+Enter ან ამ ღილაკს. თუ ტექსტში შეცდომას აღმოაჩენთ, მონიშნეთ იგი მაუსით და დააწკაპუნეთ ამ ღილაკზე მონიშნული ტექსტი ძალიან გრძელია!
ასევე წაიკითხეთ