სვიატოგორსკის ლავრის ტრაგედია და მისი ისტორიულ-სულიერი პარალელები

სვიატოგორსკის ლავრის ტრაგედია . ილუსტრაცია: მჟკ

2026 წლის 23 აგვისტოს, დაახლოებით 11:00 საათზე, სვიატოგორსკის წმინდა მიძინების ლავრის ტერიტორიაზე, წმინდა ნიკოლოზის ტაძრის მახლობლად, უცნობმა პირებმა შეიარაღებული თავდასხმა განახორციელეს მონასტრის სასულიერო პირებზე. ბერი ბარსანუფი ცივი იარაღით მიყენებული მრავლობითი ჭრილობების შედეგად ადგილზე გარდაიცვალა. სახის არეში არსებული მძიმე დაზიანებების გამო პირველადი ვიზუალური იდენტიფიცირება შეუძლებელი გახდა. სხეულის მძიმე დაზიანებები მიიღო ორმა პირმა - ბერმა გრიგორმა (დაფიქსირდა გულმკერდის არეში მიყენებული ღრმა ჭრილობა ფილტვის დაზიანებით) და მორჩილმა ანდრეიმ. ორივე დაზარალებული კრიტიკულ მდგომარეობაში ხარკოვის სამედიცინო დაწესებულებაშია ჰოსპიტალიზებული. თავდამსხმელები შემთხვევის ადგილიდან მიიმალნენ. ამჟამად სამართალდამცავი ორგანოების მიერ მიმდინარეობს ოპერატიულ-საგამოძიებო და ექსპერტ-კრიმინალისტური მოქმედებები თავდამს-ხმელთა იდენტიფიცირების, მათი დაკავებისა და დანაშაულის სავარაუდო მოტივის დადგენის მიზნით.

სვიატოგორსკის წმინდა მიძინების ლავრა უკრაინის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მართლმადიდებლური სამონასტრო კომპლექსი და არქიტექტურული ძეგლია, რომელიც დონეცკის ოლქში, მდინარე სივერსკი დონეცის მაღალ ცარცის კლდეებზე მდებარეობს. მონასტერი გაშენებულია ბუნებრივ ცარცის მთებში, სადაც კომპლექსის ნაწილი უშუალოდ კლდეში გამოკვეთილ გამოქვაბულებსა და გვირაბებს უკავია. იგი მოიცავს წმინდა მიძინების ტაძარს, კლდის წვერზე მდებარე წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიას, რამდენიმე სკიტს, საცხოვრებელ კორპუსებსა და ისტორიულ გამოქვაბულთა სისტემას.

წერილობით წყაროებში მონასტერი პირველად 1624 წელს მოიხსენიება, თუმცა ხალხური გადმოცემით, კლდეში პირველი ბერები ჯერ კიდევ XIV-XV საუკუნეებში დასახლდნენ. 1922 წელს ბოლშევიკებმა მონასტერი დახურეს და მის ტერიტორიაზე დასვენების სახლი და მუზეუმი მოაწყეს. სამონასტრო ცხოვრება კომპლექსში 1992 წელს აღდგა, ხოლო 2004 წელს უკრაინის მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ მას „ლავრის“ სტატუსი მიანიჭა (კიევ-პეჩერისა და პოჩაევის ლავრების გვერდით). მონასტერი საუკუნეების განმავლობაში წარმოადგენდა აღმოსავლეთ უკრაინის უმთავრეს სულიერ და პილიგრიმულ ცენტრს. იგი ცნობილია თავისი მდიდარი ბიბლიოთეკით, ისტორიული სიწმინდეებითა და კლდეში გამოკვეთილი უძველესი სალოცავებით.

2008 წლის 8 მაისს წმინდა სინოდის გადაწყვეტილებით, სვიატოგორსკის ლავრის 17 მოღვაწე ოფიციალურად შერაცხეს წმინდანებად. მათ კრებულს სვიატოგორსკელ წმინდა მამათა კრებული ეწოდება, ხოლო მათი ხსენების საერთო დღედ 24 სექტემბერი დაწესდა. კანონიზაციის პროცესში მოხდა მათი წმინდა ნაწილების აღმოყვანებაც, რომლებიც ლავრის მთავარ ტაძრებსა და გამოქვაბულების სისტემაშია დასვენებული.

სვიატოგორსკის სავანეზე თავდასხმა არც პირველია და არც უკანასკნელი ეკლესიის სამონასტრო ტრადიციისთვის. ეკლესიის ისტორიაში სამონასტრო სავანეებზე თავდასხმა და ბერთა მოწამეობრივი აღსასრული იშვიათი არ ყოფილა - ლოცვით განმარტოებული ასკეტები ხშირად ხდებოდნენ დამპყრობელთა, ყაჩაღთა, თუ რელიგიური მოძულეების სამიზნე. გავიხსენოთ რამდენიმე ფაქტი:

საქართველოს ისტორიაში ყველაზე მასშტაბური სამონასტრო ტრაგედია 1616 წლის აღდგომის ბრწყინვალე ღამეს დატრიალდა. შაჰ-აბას I-ის ჯარებმა ალყა შემოარტყეს დავით გარეჯის სამონასტრო კომპლექსს. შაჰმა ბერებს სავანის დატოვება ან სარწმუნოების უარყოფა მოსთხოვა, თუმცა წინამძღვარმა და ძმობამ ითხოვეს, სააღდგომო ლიტურგიის დასრულების ნება დაერთოთ. ლოცვისა და ზიარების შემდეგ, სპარსელებმა 6000-ვე ბერი მახვილით ამოხოცეს. ეკლესიამ ისინი წმინდანებად შერაცხა, ხოლო მათმა სისხლმა გარეჯის უდაბნო წმინდა მიწად აქცია.

კონსტანტინოპოლის სტუდიის მონასტერი აღმოსავლეთ ქრისტიანული სამონასტრო ცხოვრებისა და წესდების უმთავრესი ცენტრი იყო. ხატმებრძოლეობის მძიმე პერიოდში (განსაკუთრებით იმპერატორების - ლეონ III-ის, კონსტანტინე V-ისა და ლეონ V-ის დროს), სტუდიელმა ბერებმა წმინდა თეოდორე სტუდიელის მეთაურობით უარი თქვეს ხატების უარყოფაზე. იმპერატორის ჯარები არაერთხელ შეიჭრნენ მონასტერში, დაარბიეს სავანე, ბერები სასტიკად გვემეს, დაახალჩეს, ენები და ხელები მოაჭრეს, ხოლო მრავალი მათგანი საპყრობილეებსა და გადასახლებაში წამებით მოკლეს.

კიდევ რამდენიმე შემთხვევა: იერუსალიმის მახლობლად მდებარე წმინდა საბა განწმენდილის ლავრას ბედუინთა შეიარაღებული ტომები დაესხნენ თავს. თავდამსხმელები მონასტრისგან ოქროსა და საუნჯეს ითხოვდნენ. როდესაც ბერებმა უპასუხეს, რომ მათ ერთადერთი საუნჯე - ქრისტეს რწმენა გააჩნდათ, თავდამსხმელებმა 20 ბერი გამოქვაბულის ტაძარში გამოკეტეს, შესასვლელთან ცეცხლი დაანთეს და კვამლით გაგუდეს, ხოლო დანარჩენები მახვილით აჩეხეს.

 სინას მთასა და რაითის უდაბნოში მოღვაწე ასკეტები საუკუნეების მანძილზე განიცდიდნენ ნომადი ტომებისა და მეკობრეების თავდასხმებს. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი თავდასხმისას, ბარბაროსებმა ერთდროულად დაარბიეს ორივე სავანე და 40-40 ბერი ულმობლად დახოცეს, რადგან მათ მონასტრის ქონების ადგილსამყოფელი არ გააცეს.

თანამედროვე ისტორიიდან აღსანიშნავია 1993 წლის აღდგომის დილას ოპტინის მონასტერში მომხდარი თავდასხმა. სულთმოფენობისა და აღდგომის ზარების რეკვისას, ფსიქიკურად დაავადებულმა თავდამსხმელმა სპეციალურად დამზადებული გრძელი დანით მოკლა სამი ბერი. ეს ფაქტი თავისი ხასიათითა და სისასტიკით მძიმე პარალელს ავლენს სამონასტრო სივრცეში დატრიალებულ თანამედროვე ტრაგედიასთან.

საუკუნეების მანძილზე სამონასტრო სივრცეებსა და ბერ-მონაზვნებზე განხორციელებული თავდასხმები ავლენს ერთ პარადოქსულ და ტრაგიკულ კანონზომიერებას: წმინდა სავანეები წუთისოფლის აგრესიისა, თუ ინდივიდუალური ბოროტების პირისპირ ხშირად ყველაზე დაუცველნი აღმოჩნდებიან. მონასტრების არსი თავისთავად გულისხმობს მატერიალურ უიარაღობას, მტრობისგან განყენებასა და ღიაობას. სწორედ ეს სრული ფიზიკური დაუცველობა ხდიდა ბერებს იოლ სამიზნედ როგორც XVII საუკუნეში შაჰ-აბასის არმიისთვის დავით გარეჯში, ისე ბიზანტიელი ხატმებრძოლებისთვის სტუდიის მონასტერში, ან კიდევ XX-XXI საუკუნეების შეიარაღებული კონფლიქტებისა და მოძალადეებისათვის.

ისტორიული გამოცდილება აჩვენებს, რომ მსგავსი ტრაგედიები - იქნება ეს საუკუნეების წინანდელი დარბევები თუ სვიატოგორსკის ლავრაში მომხდარი თანამედროვე თავდასხმა - სცდება კონკრეტულ ეპოქასა და გეოგრაფიას. მიუხედავად უმძიმესი ფიზიკური ტრავმისა და დანაკარგისა, ქრისტიანულ მეხსიერებაში ბერთა მოწამეობრივი აღსასრული და უდანაშაულო მსხვერპლი ყოველთვის აღიქმებოდა სულიერი სიმტკიცისა და ძალადობაზე მშვიდობის გამარჯვების მაგალითად.

წაიკითხეთ ასევე