მემთვრალეობის ვნება - უხილავი ბორკილი

მემთვრალეობის ვნება - უხილავი ბორკილი.ილუსტრაცია: მჟკ

ადამიანი, თავისი ბუნებით, თავისუფლებისთვის არის შექმნილი. შემოქმედმა მას მიანიჭა ყველაზე დიდი საჩუქარი - ნების თავისუფლება და უფლება, თავად აირჩიოს საკუთარი გზა. თუმცა, ხშირად ვხდებით მოწმენი იმისა, თუ როგორ თმობს ადამიანი ამ უძვირფასეს საჩუქარს და საკუთარი ნებით ეხვევა უხილავ ბორკილებში. ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე და დამანგრეველი ტყვეობა, რომელიც სულს აზიანებს, მემთვრალეობის ვნებაა.

საეკლესიო ტრადიციაში სიტყვა „ვნება“ უბრალო ჩვევას არ გულისხმობს, ის გაიგება როგორც ავადმყოფობა, ტანჯვა და სულის ისეთი მდგომარეობა, როდესაც ადამიანზე ბატონდება ცოდვა. შესაბამისად, მემთვრალეობა არ არის მხოლოდ ფიზიკური დამოკიდებულება ან ხასიათის სისუსტე - ეს არის სულის ღრმა დაავადება. ეს არის ტრაგედია, როდესაც მატერიალური ნივთიერება, ალკოჰოლი, იკავებს იმ ადგილს, რომელიც სინამდვილეში სულიერ სიმშვიდეს, სიყვარულსა და ნამდვილ სიხარულს უნდა ეკუთვნოდეს. თავდაპირველად, თრობა ადამიანს სთავაზობს სიმშვიდის, პრობლემებისგან გაქცევისა და ტკივილის შემსუბუქების ცრუ ილუზიას. თუმცა, ეს ნუგეში დროებითია. რეალურად, სასმელი ნელ-ნელა აჩლუნგებს გონებას - იმ მთავარ სულიერ ინსტრუმენტს, რომლითაც ადამიანი ღმერთსა და სამყაროს შეიცნობს - და საბოლოოდ, ართმევს მას ყველაზე მთავარს: უნარს, მართავდეს საკუთარ ცხოვრებას.

ადამიანის სული, თავისი ბუნებით, უსასრულობისკენ და შემოქმედისკენ ისწრაფვის. როდესაც ეს კავშირი წყდება ან სუსტდება, შინაგან სამყაროში ჩნდება მტკივნეული, აუხსნელი სიცარიელე. ხშირად სწორედ ამ დანაკლისის ამოვსებას ვცდილობთ მიწიერი, მატერიალური საშუალებებით. ალკოჰოლი ხდება ერთგვარი „ცრუ ალტერნატივა“ - მარტივი და სწრაფი გზა იმ სიმშვიდისა და სიხარულის მისაღწევად, რომელსაც სინამდვილეში მხოლოდ ჭეშმარიტი სულიერი ცხოვრება და საღვთო მადლი იძლევა. ალკოჰოლი ვერასდროს მოკლავს იმ ღრმა, სულიერ წყურვილს, რომელიც თითოეული ჩვენგანის გულშია ჩამალული. პირიქით, ყოველი მომდევნო თრობა კიდევ უფრო აძლიერებს შინაგან სიმშრალეს, მარტოობასა და დაუკმაყოფილებლობის განცდას.

მეორე მხრივ, მემთვრალეობა ცხოვრებისეული სირთულეებისგან გაქცევის გამოვლინებაა. ქრისტიანული სწავლებით, განსაცდელი და ტკივილი - ჩვენი პირადი სულიერი ჯვარი - პიროვნული ზრდისა და განწმენდის საშუალებაა. როდესაც ადამიანი უარს ამბობს ამ ჯვრის მოთმინებითა და იმედით ტარებაზე, და სანაცვლოდ ტკივილის გაყუჩებას სასმელში ეძებს, ის ირჩევს ილუზიას. თრობისას პრობლემები არ ქრება; ისინი უბრალოდ დროებით ჩრდილში ექცევა, ხოლო სიფხიზლეში დაბრუნებისას კიდევ უფრო მძიმე ტვირთად აწვება სულს. სწორედ ეს აუტანელი სიმძიმე ბადებს ხელახლა სმის სურვილს და ასე იკვრება ვნების მოჯადოებული წრე.

საეკლესიო სწავლებით, არცერთი ვნება არ იპყრობს ადამიანს მყისიერად. ეს არის ეტაპობრივი, შეუმჩნეველი პროცესი, რომლის დროსაც ჩვენი ნებისყოფა ნელ-ნელა თმობს პოზიციებს. წმინდა მამები გვასწავლიან, რომ მემთვრალეობის ტყვეობაში მოქცევა რამდენიმე მკაფიო საფეხურს გადის:

1. ყველაფერი იწყება უბრალო, ერთი შეხედვით უწყინარი აზრით ან სურვილით.  ამ ეტაპზე ადამიანი სრულიად თავისუფალია და ყველაზე მარტივად შეუძლია ამ აზრის უარყოფა. როდესაც გონება იწყებს ამ აზრთან „საუბარს“, ამართლებს მას და საბოლოოდ თანხმდება - სრულდება ქმედება.
2. ადამიანი სასმელს იღებს, როგორც პრობლემის გადაჭრის ან ნუგეშის საშუალებას. ერთი და იმავე ქმედების ხშირი გამეორება სულსა და სხეულში ჩვევას აყალიბებს. სტრესის, სიხარულის თუ მოწყენილობის დროს გონება უკვე ავტომატურად ითხოვს ალკოჰოლს. ამ ეტაპზე თავის დანებება ჯერ კიდევ შესაძლებელია, თუმცა ბევრად მეტ შინაგან ძალისხმევას მოითხოვს.
3. ეს არის ბოლო, ყველაზე მძიმე სტადია. ჩვევა იმდენად ღრმად იდგამს ფესვებს, რომ ადამიანის ნებას სრულად აპარალიზებს. მემთვრალე უკვე აღარ სვამს იმისთვის, რომ სიამოვნება მიიღოს - ის სვამს იმიტომ, რომ სასმელის გარეშე არსებობა ვეღარ წარმოუდგენია. სადავეები ხელიდან გაშვებულია; თუ აქამდე ადამიანი მართავდა სურვილს, ახლა სურვილი მართავს ადამიანს.

ამ ვნების შესახებ საუბრისას, შეუძლებელია გვერდი ავუაროთ ჩვენს, ქართულ რეალობას. საქართველოში, როგორც ვაზის ქვეყანაში, ღვინოს განსაკუთრებული, თითქმის საკრალური დატვირთვა აქვს. ის ისტორიულად სიხარულის, სტუმართმოყვარეობისა და ძმობის სიმბოლოა. თუმცა, სწორედ ამ ლამაზი ტრადიციის მიღმა ხშირად იმალება სულიერი საფრთხე. ჩვენს საზოგადოებაში სმა ხშირად არა მხოლოდ ნორმალიზებულია, არამედ სოციალურად წახალისებულიც კი. სუფრის რიტუალი, სადღეგრძელოები, „პატივისცემის“ მოტივით სასმელის დაძალება და ხშირად იმით სიამაყეც, თუ „ვინ უფრო მეტს დალევს“, ქმნის გარემოს, სადაც მემთვრალეობის ვნების განვითარების რისკი უკიდურესად მაღალია. სწორედ აქ იმალება ყველაზე დიდი ხაფანგი: ჩვენთან დამოკიდებულება თავდაპირველად არ ჰგავს კლასიკურ ალკოჰოლიზმს. ადამიანი მარტო კი არ სვამს, არამედ სუფრასთან, საყვარელ ადამიანებთან ერთად დროს ატარებს. ამიტომ, ზღვარი ზომიერებასა და ვნებას შორის ძალიან უხილავი ხდება. ადამიანი და მისი გარემოცვა ხშირად ვერც კი ამჩნევს, როგორ ნაცვლდება ტრადიციის პატივისცემა სულიერი ტყვეობით - როგორ იქცევა ღვინო, რომელიც გულის გასახარებლად შეიქმნა, ადამიანის ნების გამანადგურებელ იარაღად. სოციალური მიმღებლობა აჩლუნგებს სულიერ სიფხიზლეს და ადამიანს არ აძლევს საშუალებას, დროულად დაინახოს, რომ ის უკვე ვნების მონობაშია.

აღსანიშნავია, რომ ეკლესია და წმინდა წერილი არასდროს უყურებს ღვინოს, როგორც თავისთავად ბოროტებას. პირიქით, ბიბლიურ ტრადიციაში ის ღვთისგან ბოძებულ სიკეთედ და მიწიერი კურთხევის ნაწილად მიიჩნევა. ფსალმუნში ვკითხულობთ: „ღვინოჲ ახარებს გულსა კაცისასა“ (ფს. 103:15). სახარებაც ამას მოწმობს - მაცხოვრის პირველი სასწაული გალილეის კანაში სწორედ წყლის ღვინოდ ქცევა იყო, რითაც მან აკურთხა ადამიანური სიხარული და ქორწინება. წმინდა პავლე მოციქული თავის მოწაფეს, ტიმოთეს, ურჩევს კიდეც: „ნუ წყალსა ხოლო სუამ, არამედ ღვინოჲცა მცირედ იხუმიე სტომაქისათვის და ზედაჲსზედა უძლურებისა შენისათვის“ (1 ტიმ. 5:23). მაშ, სად გადის ზღვარი? ქრისტიანული სწავლებით, ბოროტება არა ნივთიერებაში, არამედ მის მიმართ ჩვენს დამოკიდებულებაშია. ცოდვა იწყება იქ, სადაც მთავრდება ზომიერება და იწყება მონობა. იგივე წმინდა პავლე მოციქული ეფესელთა მიმართ ეპისტოლეში მკაცრად გვაფრთხილებს: „ნუ დაითვრებით ღვინითა, რომლითა არს სიბილწე“ (ეფ. 5:18). ეს სიტყვები ზუსტად გამოხატავს მთავარ სულიერ პრინციპს: ადამიანის გული სულიწმიდის მადლით უნდა ივსებოდეს და არა მიწიერი თრობით. ღვინის ზომიერი მიღება მადლიერების ნიშანია, ხოლო უზომო სმა - შემოქმედის მიერ ბოძებული ნიჭის შებღალვა და სულის განადგურება. როდესაც ზომიერება იკარგება, ღვინო „გულის გამხარებლიდან“ გონების დამაბნელებლად და ოჯახების დამანგრეველ ძალად იქცევა.

მემთვრალეობის ვნებაზე საუბრისად აუცილებელია წმინდა მამებს მივაყურადოთ. ეკლესიის დიდი მასწავლებლები მემთვრალეობის შესახებ საუბრისას სიმკაცრესა და გულისტიკვილს აერთიანებენ. ისინი დაუფარავად გვაჩვენებენ, თუ რა ემართება სულს, როცა მას ალკოჰოლი ეუფლება. წმინდა იოანე ოქროპირი ამ ვნებას ძალიან ზუსტ და მძიმე სახელს არქმევს: „მემთვრალეობა არის ნებაყოფლობითი ეშმაკეულობა, ნებაყოფლობითი სიგიჟე. ის ადამიანს გონიერებას ართმევს და პირუტყვზე უარეს მდგომარეობაში აგდებს.“ მართლაც, თუკი სხვა სნეულებები ადამიანს მისდაუნებურად ატყდება თავს, მემთვრალეობის შემთხვევაში ადამიანი თავად, საკუთარი ხელით ასხამს სასმისში იმას, რაც მის გონებასა და ნებას კლავს. წმინდა ბასილი დიდი კი აღწერს იმ სულიერ დეგრადაციას, რომელიც სიმთვრალეს ახლავს თან: „სიმთვრალე არის გონების დაბნელება, სირცხვილის დაკარგვა. მემთვრალეობა სულიწმიდის მადლს განდევნის, რადგან როგორც კვამლი ფანტავს ფუტკრებს, ისე განდევნის სიმთვრალე სულიერ ნიჭებს.“ როდესაც გონება ბნელდება და მადლი ტოვებს ადამიანს, იწყება ნგრევა. პირველ რიგში, ინგრევა თავად პიროვნება - ის კარგავს სირცხვილის გრძნობას, პასუხისმგებლობასა და სიყვარულის უნარს. მემთვრალეობა ადამიანს ეგოისტად აქცევს; მისთვის მთავარი და ერთადერთი მიზანი მორიგი ჭიქის დალევა ხდება, რასაც ხშირად ეწირება ოჯახი, შვილების კეთილდღეობა და საყვარელი ადამიანების სიმშვიდე.

ყველაზე მძიმე სულიერი ნაყოფი, რაც ამ ვნებას მოაქვს, სასოწარკვეთაა.

როდესაც ადამიანი ფხიზლდება და აცნობიერებს თავის მდგომარეობას, ხედავს დანგრეულ ურთიერთობებსა და დაკარგულ დროს, მას უდიდესი სირცხვილი და დანაშაულის გრძნობა იპყრობს. მაგრამ ნაცვლად სინანულისა, მას ხშირად სასოწარკვეთა ეუფლება და საკუთარი თავის რწმენას კარგავს. ამ აუტანელი ტკივილის გასაყუჩებლად კი ისევ სასმელს უბრუნდება. ასე იკვრება ჯოჯოხეთური წრე, რომლიდანაც თავის დაღწევა ადამიანური ძალებით თითქმის შეუძლებელი ჩანს.

მემთვრალეობის ვნება უმძიმესი ტყვეობაა, რომელიც ანგრევს სხეულს, ფსიქიკასა და სულს.

ის გვართმევს იმას, რაც ყველაზე ძვირფასია - თავისუფლებასა და ღვთის ხატებას. თუმცა, სახარება გვასწავლის, რომ არ არსებობს ცოდვა და დაცემა, რომელსაც ღვთის გულმოწყალება ვერ განკურნავს. დაცემა ადამიანურია, მაგრამ ცოდვაში დარჩენა - დამღუპველი. როგორც სახარებისეული უძღები შვილი დაბრუნდა მამის სახლში, ისე შეუძლია ნებისმიერ ადამიანს, ნებისმიერი უფსკრულიდან დაიბრუნოს თავისი ჭეშმარიტი სახე. სიფხიზლე არ არის მხოლოდ სასმელზე მექანიკური უარის თქმა. ეს არის საკუთარი ცხოვრების, პასუხისმგებლობების, ოჯახისა და სულიერი სიხარულის ხელახლა პოვნა. ჭეშმარიტი თავისუფლება კი იწყება იქ, სადაც სრულდება მატერიალური ილუზიები და ადამიანის გულში ისევ ღმერთი იკავებს მთავარ ადგილს.

წაიკითხეთ ასევე