თამბაქო - ცოდვა თუ უწყინარი ჩვევა?
ქრისტიანული ანთროპოლოგიის ჭრილში ნებისმიერი ადამიანური ქცევა მოითხოვს შეფასებას არა მხოლოდ სოციალურ-კულტურული, არამედ სულიერი და ონტოლოგიური კატეგორიებით.
თანამედროვე ცივილიზაციაში თამბაქოს მოხმარება ხშირად განიხილება, როგორც ყოველდღიურობის ჩვეულებრივი ელემენტი, სოციალიზაციის საშუალება ან სტრესთან გამკლავების ფსიქოლოგიური მექანიზმი. თუმცა, ქრისტიანული ანთროპოლოგიის ჭრილში ნებისმიერი ადამიანური ქცევა მოითხოვს შეფასებას არა მხოლოდ სოციალურ-კულტურული, არამედ სულიერი და ონტოლოგიური კატეგორიებით. ქრისტიანული სწავლება ადამიანს განიხილავს, როგორც სულისა და სხეულის განუყოფელ მთლიანობას - სულიერ-სხეულებრივ არსებას, სადაც ფიზიკურ სიბრტყეზე აღსრულებული თითოეული მოქმედება გარდაუვალად აისახება სულის შინაგან მდგომარეობაზე. შესაბამისად, საკითხი - არის თუ არა თამბაქო უბრალოდ უწყინარი ჩვევა თუ სულიერი ცოდვა - სცილდება მედიცინისა და ჰიგიენის ჩარჩოებს და ეხება ადამიანის თავისუფლების, ნებისა და ღმერთთან ურთიერთობის ფუნდამენტურ პრინციპებს.
მართალია, წმინდა წერილში თამბაქო პირდაპირ დასახელებული არ არის (რადგან ევროპაში მისი გავრცელება გვიანდელ პერიოდს უკავშირდება), ახალი აღთქმა გვთავაზობს უნივერსალურ სულიერ პრინციპებს, რომლებიც ზუსტად მიემართება დამოკიდებულების ფენომენს. წმინდა პავლე მოციქული კორინთელთა მიმართ პირველ ეპისტოლეში აყალიბებს ქრისტიანული თავისუფლებისა და პასუხისმგებლობის მთავარ კრიტერიუმს: „ყოველივე ნებადართულია ჩემთვის, მაგრამ ყველაფერი სასარგებლო როდია; ყოველივე ნებადართულია ჩემთვის, მაგრამ მე არავის გამგებლობაში არ ვიქნები“ (1 კორ. 6:12). ეს ფორმულა ნათლად მიუთითებს, რომ გარეგნული ნებადართულობა არ ნიშნავს სულიერ სარგებელს, ხოლო ნებისმიერი მოქმედება, რომელიც ადამიანს თავის მფლობელობაში მოაქცევს და დაამონებს, ეწინააღმდეგება ქრისტიანულ თავისუფლებას.
ამასთანავე, მოციქული ხაზს უსვამს სხეულის წმინდა დანიშნულებას: „ანუ არ იცით, რომ თქვენი სხეული ტაძარია თქვენში დამკვიდრებული სულიწმიდისა, რომელიც გაქვთ ღვთისგან, და რომ თქვენს თავს არ ეკუთვნით?“ (1 კორ. 6:19). ქრისტიანული თეოლოგიით, სხეული არ არის სულის დროებითი, უღირსი გარსი, არამედ ღვთის ქმნილება, რომელიც აღდგომისა და მარადიულობისთვისაა წოდებული. სხეულის შეგნებული დაზიანება, ნივთიერებებზე დამოკიდებულებით მისი შებღალვა და ჯანმრთელობის უგულებელყოფა უთანაბრდება ღვთის მიერ ბოძებული საჩუქრისადმი უპასუხისმგებლო და უმადურ დამოკიდებულებას.
თამბაქოს მოხმარების სულიერი შეფასებისას მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან გავმიჯნოთ საეკლესიო-თეოლოგიური სწავლება და საზოგადოებაში გავრცელებული ხალხური მითები. XVI-XIX საუკუნეებში, როდესაც თამბაქო აღმოსავლეთ ევროპასა და კავკასიაში გავრცელდა, ხალხურმა ცნობიერებამ, ბიბლიურ ტექსტებში ამ მცენარის პირდაპირი მოხსენიების არარსებობის გამო, სცადა მისი უარყოფითი სულიერი ბუნების ახსნა აპოკრიფული გადმოცემებითა და მეტაფორებით.
ხალხურ ფოლკლორში თამბაქოს ხშირად მოიხსენიებდნენ, როგორც „ეშმაკის საკმეველს“ - საღვთისმსახურო საკმევლის დემონურ პაროდიას, სადაც კვამლი აღევლინება არა ღვთის სადიდებლად, არამედ სხეულებრივი ვნების დასაკმაყოფილებლად. ასევე ფართოდ გავრცელდა აპოკრიფული სიუჟეტები იმის შესახებ, თითქოს თამბაქო იუდა ისკარიოტელის საფლავზე აღმოცენდა, ან ჯვარცმის ჟამს, როდესაც მთელმა ბუნებამ მწუხარებისგან ქედი მოიხარა, თამბაქო იყო ერთადერთი მცენარე, რომელმაც ურჩობა გამოიჩინა.
აკადემიური თეოლოგია და მართლმადიდებლური ეკლესია ამგვარ გადმოცემებს მიიჩნევს კულტურულ-ფოლკლორულ ფენომენად და არა დოგმატურ ჭეშმარიტებად. აღნიშნულ მითებს ჰქონდათ მხოლოდ დიდაქტიკური და გაფრთხილებითი ფუნქცია იმ ეპოქაში, როდესაც საზოგადოებას ესაჭიროებოდა მარტივი, ვიზუალური ილუსტრაცია ახალი სულიერი საფრთხის ასახსნელად. ეკლესიის რეალური, სიღრმისეული არგუმენტაცია თამბაქოს წინააღმდეგ ეფუძნება არა ზღაპრულ სიუჟეტებს, არამედ ადამიანის ნების თავისუფლების, სხეულის სიწმინდისა და ლოცვითი ფხიზლობის ფუნდამენტურ პრინციპებს.
მართლმადიდებლური სწავლებით ვნება განისაზღვრება, როგორც სულის ბუნებრივი ძალების გამრუდება და მავნე ჩვევად ქცეული ცოდვა, რომელიც ადამიანის ნებას იმორჩილებს. თამბაქოს მოხმარება იწყება, როგორც გარეგნული ქცევა, თუმცა სწრაფად გადადის ღრმა ფსიქო-სომატურ დამოკიდებულებაში. ამ დროს ირღვევა ადამიანის შინაგანი იერარქია: ნაცვლად იმისა, რომ სული მართავდეს სხეულს, სხეულებრივი მოთხოვნილება და ქიმიური მიჯაჭვულობა იწყებს სულისა და ნების კარნახს.
ქრისტიანული გაგებით, ჭეშმარიტი თავისუფლება არ არის არჩევანის აბსოლუტური თვითნებობა, არამედ ცოდვისა და ვნებებისგან გათავისუფლება. თამბაქო ქმნის ილუზიურ ნუგეშს. სტრესის, შფოთვის ან მოწყენილობის დროს მწეველი მიმართავს სიგარეტს და არა ლოცვას ან შინაგან სულიერ მუშაობას. ამგვარად, თამბაქოს მოხმარება იძენს ერთგვარ „ფსიქო-სულიერი დამამშვიდებლის“ ფუნქციას, რომელიც ენაცვლება ღვთიურ ნუგეშსა და სულიერ სიმშვიდეს. პიროვნება კარგავს შინაგან ავტონომიას - მას უკვე აღარ შეუძლია მშვიდად ყოფნა, კონცენტრაცია ან თუნდაც ლოცვა თამბაქოს დოზის მიღების გარეშე, რაც სულიერი ტყვეობის პირდაპირი ნიშანია.
ბოლო პერიოდის წმინდა მამები განსაკუთრებული ყურადღებითა და სიცხადით ეხებოდნენ თამბაქოს მოხმარების ფენომენს, რადგან სწორედ XIX-XX საუკუნეებში გახდა ეს ჩვევა მასობრივი. წმინდა იოანე კრონშტადტელი თამბაქოს მოწევას განიხილავდა, როგორც სულის დამამძიმებელ და ლოცვითი განწყობის შემბღალავ ვნებას. იგი აღნიშნავდა, რომ თამბაქოს კვამლი აბინძურებს არა მხოლოდ ჰაერს, არამედ ფანტავს გონებას, აგრილებს გულს და აფერხებს სულის მისწრაფებას ღვთისადმი. წმინდა იოანე ხაზს უსვამდა, რომ ქრისტიანის ბაგეები, რომლებიც გამოიყენება წმინდა ზიარების (ევქარისტიის) მისაღებად და ღვთისადმი სადიდებლის აღსავლენად, არ უნდა ხდებოდეს შხამიანი კვამლის გატარების იარაღი. წმინდა სილუან ათონელი თავის ჩანაწერებში იხსენებს შემთხვევას, როდესაც მგზავრობისას მის გვერდით მჯდომმა მწეველმა განაცხადა, რომ მოწევა უბრალო ჩვევაა და მას სულიერ ცხოვრებაში ხელს არ უშლის. წმინდა სილუანმა მას ჰკითხა: „სანამ სიგარეტს აანთებთ, ილოცეთ ხოლმე?“ მწეველმა უპასუხა, რომ სიგარეტის ანთებამდე ლოცვა უხერხულია. წმინდანმა კი მიუგო: „ნებისმიერი საქმე, რომლის დაწყებამდეც შეუძლებელია აღავლინო ლოცვა და ითხოვო ღვთის კურთხევა, უკეთესია არ გააკეთო“. ამ მარტივმა კრიტერიუმმა აჩვენა, რომ თამბაქოს მოხმარება ბუნებით შეუთავსებელია ქრისტიანულ სულიერად ფხიზელ მდგომარეობასთან. წმინდა პაისი ათონელი თამბაქოს მოხმარებას უწოდებდა „ცრუ ნუგეშს“ და ეშმაკის მიერ შემოთავაზებულ სატყუარას. იგი განმარტავდა, რომ თამბაქო ქმნის შინაგანი სიმშვიდის ყალბ განცდას, სინამდვილეში კი ადამიანს სულიერად ადუნებს და ფიზიკურად იმორჩილებს. წმინდა პაისის თქმით, ჭეშმარიტი ნუგეში მოდის სულიწმიდისგან და არა ნიკოტინისგან; მწეველი თავად იქმნის სულიერ მარწუხებს, რომლისგან გათავისუფლებაც მხოლოდ სერიოზული სულიერი ძალისხმევითა და სინანულითაა შესაძლებელი.
ქრისტიანული თეოლოგიური, ანთროპოლოგიური და პატრისტიკული ანალიზი ცხადყოფს, რომ თამბაქოს მოხმარება ვერ ჩაითვლება უბრალო, ნეიტრალურ ან უწყინარ ჩვევად. იგი წარმოადგენს ფსიქო-სომატურ დამოკიდებულებას, რომელიც აზიანებს ღვთის მიერ ბოძებულ სხეულს, ზღუდავს პიროვნების შინაგან თავისუფლებას და ხელს უშლის სრულფასოვან სულიერ ცხოვრებას. თამბაქოსთან ბრძოლა ქრისტიანულ კონტექსტში არ არის მხოლოდ მედიცინური ან ნებისყოფის საკითხი - ეს არის სულიერი ღვაწლის ნაწილი, რომელიც მოითხოვს სინანულს, საკუთარ ვნებებზე გამარჯვებას და ღვთის შეწევნით ჭეშმარიტი სულიერი თავისუფლების დაბრუნებას.
