მართალი ანა და მისი წმინდა სკიტი ათონის მთაზე

ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის დედის, მართალი ანას ხატი

მართლმადიდებელ საეკლესიო ცნობიერებაში ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მშობლები – მართალი იოაკიმე და ანა – განსაკუთრებული პატივით იხსენიებიან. ისინი იწოდებიან ღვთისწინაპრებად, რადგან სწორედ მათგან იშვა ის წმინდა ტაძარი სულისა წმიდისა – ქალწული მარიამი, რომლისგანაც ხორცი შეისხა და განკაცდა საუკუნეთა უწინარესი ღმერთი, იესო ქრისტე.

მართალი ანას პიროვნება წარმოადგენს საზღვარს ძველსა და ახალ აღთქმას შორის. იგი არის სიმბოლო საუკუნოვანი მოთმინებისა, გულმხურვალე ლოცვისა და უსაზღვრო სასოებისა. სწორედ ამიტომ, სრულიად ბუნებრივი და სულიერად კანონზომიერია, რომ ათონის წმინდა მთაზე – დედაღვთისმშობლის წილხვედრ და განსაკუთრებულ მფარველობაში მყოფ „მარიამის ბაღში“ – წმინდა ანასადმი მიძღვნილი სკიტი არსებობს. ათონელი მონაზვნებისათვის წმინდა ანა არა მხოლოდ ისტორიული პიროვნება, არამედ სულიერი დედა და მფარველია, ხოლო მისი სახელობის სკიტი – უწყვეტი ლოცვისა და ასკეტური სიმტკიცის წყარო.

მართალი ანას ცხოვრებისა და ათონის მთის სკიტის მნიშვნელობის გააზრება შეუძლებელია იმ საღმრთო ისტორიის გარეშე, რომელიც იერუსალიმსა და ნაზარეთში გადაიშალა. საეკლესიო გადმოცემით, წმინდა ანა გახლდათ ლევის ტომის შთამომავალი, ბეთლემელი მღვდლის, ასული. მისი საგვარეულო შტო უშუალოდ უკავშირდებოდა აარონის მღვდელმთავრულ საგვარეულოს, ხოლო მეუღლე – მართალი იოაკიმე – დავით მეფის სამეფო ტომიდან იყო. ამ ორმხრივი გენეალოგიური შერწყმით აღსრულდა წინასწარმეტყველება: განკაცებული მესია ერთდროულად იყო მეფეც და საუკუნო მღვდელმთავარიც.

მიუხედავად მაღალი წარმომავლობისა და სათნოებებით აღსავსე ცხოვრებისა, იოაკიმესა და ანას წილად ხვდათ იმჟამინდელ ისრაელში ყველაზე მძიმე სოციალური და სულიერი ჯვარი – უშვილობა. ძველაღთქმისეული გაგებით, უშვილობა მიიჩნეოდა ღვთისგან რისხვისა და წყევლის ნიშნად, რადგან უშვილო წყვილი მოკლებული იყო შესაძლებლობას, ყოფილიყო მესიის სავარაუდო წინაპარი. ორმოცდაათი წლის განმავლობაში მართალი მეუღლეები იტანდნენ ხალხის ყვედრებასა და დამცირებას, თუმცა მათ გულში სასოწარკვეთილებას არასოდეს დაუსადგურებია.

მთელმა დრამატიზმმა პიკს მიაღწია მაშინ, როდესაც იერუსალიმის ტაძარში დღესასწაულზე მისულ იოაკიმეს მღვდელმთავარმა შესაწირავი უარყო, როგორც უშვილოსა და „უსარგებლოსი“ ისრაელში. ღრმა მწუხარებით მოცული იოაკიმე უდაბნოში განმარტოვდა, სადაც ორმოცი დღე მარხვითა და ცრემლით ევედრებოდა უფალს. ამავე დროს, ნაზარეთში დარჩენილი ანა თავის ბაღში ჩიტების ბუდის დანახვისას ცრემლებით იღვრებოდა და ევედრებოდა ღმერთს, რომ მისთვისაც მიენიჭებინა დედობის სიხარული.

სწორედ ამ უმწიკვლო და თავმდაბალი ლოცვის პასუხად აღესრულა საღმრთო განგებულება: ანგელოზის მიერ ორივე მეუღლისათვის მიცემულმა აღთქმამ ახარა მათ ყოვლადწმინდა ქალწულ მარიამის ჩასახვა. ანას მიერ დადებული აღთქმა – შობილი ყრმის უფლისათვის შეწირვის შესახებ – გახდა დასაბამი კაცობრიობის ხსნისა.

რატომ ატარებს ათონის მთის ყველაზე ცნობილი და ვრცელი სკიტი მაინცდამაინც წმინდა ანას სახელს? ამ კითხვაზე პასუხი ათონური სულიერების სიღრმეში ძევს. წმინდა მთა მიჩნეულია ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის წილხვედრად და მის „სულიერ სამფლობელოდ“. ათონელი მამებისათვის ქალწული მარიამი არის მათი უშუალო  მფარველი. შესაბამისად, დედაღვთისმშობლის დედა – წმინდა ანა – ითვლება მთელი ათონის „დიდ დედად“ და სულიერ ბებიად.

წმინდა ანას სკიტი მდებარეობს ათონის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან საკმაოდ მაღალ, თითქმის მიუვალ კლდოვან ფერდობზე. იგი ორგანიზაციულად მიეკუთვნება ათონის მთის პირველ იერარქიულ სავანეს – დიდ ლავრას და წარმოადგენს მთელ წმინდა მთაზე ყველაზე ძველ და მოცულობითად უდიდეს სკიტს. სკიტი შედგება ორი ძირითადი ასკეტური დასახლებისგან - დიდი სკიტი (ზემო სკიტი): სადაც განთავსებულია ცენტრალური ტაძარი – კეთოლიკონი და ძირითადი კელიები და მცირე წმინდა ანა (მიკრა აგია ანა): უფრო დაბლა, მკაცრ კლდოვან რელიეფზე გაშენებული მცირე კელიები და გამოქვაბულები, სადაც საუკუნეების განმავლობაში მოღვაწეობდნენ უმკაცრესი ასკეტები, ისიქასტები და ცნობილი ხატმწერები. სკიტში ცხოვრება ეფუძნება იდიორიტმულ (თვითმყოფად) სტრუქტურას: ბერები ცალ-ცალკე კელიებში ცხოვრობენ, ლოცულობენ და იღწვიან, ხოლო კვირა დღეებსა და დიდ დღესასწაულებზე იკრიბებიან საერთო ტაძარში – კათოლიკონში – ერთობლივი ევქარისტიული ლოცვისთვის.

წმინდა ანას სკიტის ცენტრალური ტაძარი მიძღვნილია უშუალოდ მართალი ანასადმი. ეს ტაძარი წარმოადგენს არა მხოლოდ სკიტის, არამედ სრულიად ათონის მთის ერთ-ერთ უმთავრეს სიწმინდეს. ტაძარში დასვენებულია წმინდა ანას მარცხენა ტერფი. ამ სიწმინდესთან დაკავშირებულია საოცარი და მეცნიერულად აუხსნელი სასწაული: წმინდა ანას უხრწნელი ნაწილი საუკუნეების განმავლობაში და დღემდე ინარჩუნებს ცოცხალი ადამიანის სხეულის ტემპერატურას. ეს სასწაული სიმბოლურად განასახიერებს იმას, რომ წმინდა ანა ღვთის წინაშე ცოცხალია და მისი მადლიანი თანამყოფობა მუდმივად ეწევა მომლოცველებს. ამ სიწმინდესთან მრავალი ათეული წლის განმავლობაში მიახლებული სასულიერო პირები და მორწმუნეები ერთხმად მოწმობენ, რომ ტერფზე მთხვევისას აშკარად იგრძნობა ადამიანური სხეულის სითბო და საოცარი, ზეციური სურნელება.

წმინდა ანას სკიტი ათონის მთაზე ცნობილია თავისი განსაკუთრებული მადლით უშვილოთა შეწევნის საქმეში. როგორც თავად წმინდა ანამ დაითმინა უშვილობის მძიმე ჯვარი და სიბერეში შვა ყოვლადწმინდა ღვთისმშობელი, ასევე მისი წმინდა ნაწილებიდან დღემდე აღესრულება უამრავი სასწაული იმ ოჯახებისთვის, რომელთაც შვილი არ ეძლევათ.

სკიტის ბერები საგანგებო ლოცვით ამზადებენ წმინდა ანას ხატზე და წმინდა ნაწილებზე ნაკურთხ ზეთსა და მცირე ლენტებს. ამ სიწმინდეებს მორწმუნე წყვილები მარხვითა და გულმხურვალე ლოცვით ატარებენ, რის შედეგადაც, მედიცინისათვის უიმედო შემთხვევებშიც კი, ათასობით ოჯახს ენიჭება შვილის დაბადების სიხარული. სკიტის მატიანეში დაცულია უამრავი წერილი და ფოტოსურათი მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან, რომლებიც ამ სასწაულებრივ კურნებებს ადასტურებს.

მართალი ანას ცხოვრებისა და მისი სახელობის სკიტის ურთიერთკავშირი არის საღმრთო განგებულების ბრწყინვალე გამოვლინება. წმინდა ანა – ღვთისმშობლის დედა – თავისი მიწიერი ცხოვრებით გახდა მოთმინებისა და ლოცვის მაგალითი, ხოლო ათონის მთაზე დაცული მისი თბილი, უხრწნელი ტერფი საუკუნეებია ნუგეშად ევლინება მართლმადიდებელ ქრისტიანებს.