სიმონოპეტრას მონასტერი და წმინდა მარიამ მაგდალინელის უხრწნელი ხელის მტევანი

სიმონოპეტრას მონასტერი

ათონის წმინდა მთის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე, ეგეოსის ზღვის დონიდან დაახლოებით 330 მეტრის სიმაღლეზე, თითქმის ვერტიკალურ, შიშველ კლდეზე აღმართულია ათონის ნახევარკუნძულის ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი და არქიტექტურულად უნიკალური სავანე - სიმონოპეტრას მონასტერი. შორიდან დანახული ეს გამორჩეული მონასტერი, თავისი ხის აივნებითა და მრავალსართულიანი კონსტრუქციით, თითქოს ლოგიკის კანონებს ეწინააღმდეგება და პირდაპირ უფსკრულის პირას, ჰაერშია გამოკიდებული.

სიმონოპეტრას არქიტექტურა ბიზანტიური საინჟინრო აზროვნებისა და ადამიანური თავდადების მწვერვალს წარმოადგენს. მრავალსართულიანი გიგანტური ნაგებობა უშუალოდ კლდოვან მასივზეა დაფუძნებული, რაც შენობას საშუალებას აძლევს გაუძლოს საუკუნეების ქარიშხლებსა და სეისმურ აქტივობებს. მონასტრის დამახასიათებელი სავიზიტო ბარათი - მრავალდონიანი ხის აივნები - უფსკრულის თავზეა გადმოკიდებული, რაც სავანის გარშემო მოძრაობას იოლს ხდის.

მონასტრის დაარსება XIII საუკუნის შუა წლებს უკავშირდება და მის ფუძემდებლად ღირსი სიმონ ათონელი ითვლება. საეკლესიო გადმოცემის თანახმად, წმინდა სიმონს ქრისტესშობის ღამეს ხილვა ჰქონდა: ცაზე გამოჩენილი ვარსკვლავი მიუთითებდა მიუვალ, საშიშ კლდეზე, სადაც მას მონასტერი უნდა აეგო. მიუხედავად იმისა, რომ ასეთ ადგილას მშენებლობა იმპერიული მასშტაბის ინჟინერიას მოითხოვდა, წმინდანი ღვთის ნებას მორჩილებით მიენდო. თავდაპირველად სავანეს „ახალი ბეთლემი“ ეწოდა, ხოლო მოგვიანებით დამფუძნებლის სახელი და ადგილმდებარეობის თავისებურება შეერწყა ერთმანეთს - „სიმონო-პეტრა“ (სიმონის კლდე).

მონასტრის შემდგომ გაფართოებასა და სრულყოფაში გადამწყვეტი როლი ითამაშა სერბეთის მმართველმა იოანე უგლეშამ 1364 წელს. გადმოცემით, სერბი მთავრის ქალიშვილი მძიმე სენით იყო შეპყრობილი და წმინდა სიმონის ლოცვით სასწაულებრივად განიკურნა. მადლიერების ნიშნად, იოანე უგლეშამ უხვი შესაწირი გაიღო სავანის მშენებლობისა და გაფართოებისთვის, რის გამოც იგი მონასტრის ერთ-ერთ მთავარ ქტიტორად მიიჩნევა. XIV საუკუნეში სიმონოპეტრა გადაიქცა მნიშვნელოვან სულიერ და კულტურულ ცენტრად, რომელიც მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ბალკანეთის მართლმადიდებლურ სამყაროსთან.

მონასტრის სულიერ გულსა და უდიდეს საუნჯეს წმინდა მარიამ მაგდალინელის უხრწნელი მარცხენა ხელი წარმოადგენს. ამ სიწმინდის ათონის მთაზე მოხვედრას ხანგრძლივი ისტორიული გზა აქვს: საეკლესიო ტრადიციით, მარიამ მაგდალინელის გარდაცვალების შემდეგ იგი წმინდა იოანე ღვთისმეტყველმა ეფესოში დაკრძალა. IX საუკუნის ბოლოს, ბიზანტიის იმპერატორ ლევ VI ბრძენის ბრძანებით, წმინდანის უხრწნელი ნაწილები ეფესოდან იმპერიის დედაქალაქში - კონსტანტინოპოლში გადაასვენეს. ბიზანტიის იმპერიის დაშლის, ჯვაროსნული ლაშქრობებისა და შემდგომში კონსტანტინოპოლის დაცემის ხანაში, სიწმინდეების განადგურებისა და შეურაცხყოფისგან დასაცავად, ბერებმა წმინდანის მარცხენა ხელი ათონის მთაზე გადაიტანეს და იგი სიმონოპეტრას მონასტერში დააბრძანეს.

მორწმუნეთა და ბერების მოწმობით, ეს სიწმინდე საუკუნეების განმავლობაში ინარჩუნებს ცოცხალი ადამიანის სხეულის ტემპერატურასა და გამოკვეთილ, საოცარ კეთილსურნელებას, რის გამოც წმინდა მარიამ მაგდალინელს მონასტრის მფარველად და „მეორე ქტიტორად“ მიიჩნევენ. საუკუნეების განმავლობაში წმინდა მარიამ მაგდალინელის მეოხებით აღრიცხულია მრავალი სასწაულებრივი კურნება და დახმარება. გარდა ამისა, სავანეში ინახება ცხოველმყოფელი ჯვრის ნაწილი, წმინდა ბარბარეს, წმინდა დიონისე არეოპაგელისა და სხვა წმინდანთა წმინდა ნაწილები, რაც მონასტერს მართლმადიდებლური სამყაროს ერთ-ერთ გამორჩეულ სიწმინდედ წარმოაჩენს.

საუკუნეების განმავლობაში სიმონოპეტრას მონასტერმა რამდენიმე კატასტროფული ხანძარი გადაიტანა. განსაკუთრებით მძიმე იყო 1590, 1626 და 1891 წლების ხანძრები, რომელთაც იმპერიული სიგელები, უმდიდრესი ბიბლიოთეკა და ძველი არქივის დიდი ნაწილი ემსხვერპლა. თუმცა, ბერების დაუღალავი შრომითა და მართლმადიდებლური სამყაროს მხარდაჭერით, მონასტერი ყოველჯერზე სასწაულებრივად აღდგებოდა ხოლმე. 1891 წლის დიდი ხანძრის შემდეგ, მონასტრის აღსადგენად შეწირულობები შეგროვდა როგორც საბერძნეთში, ისე რუსეთის იმპერიასა და ბალკანეთში. დღევანდელი არქიტექტურული ნაგებობანი სწორედ XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისში ჩატარებული მასშტაბური აღდგენითი სამუშაოების შედეგია.

XX საუკუნის II ნახევარში მონასტერმა ახალი სულიერი აღორძინება განიცადა, რაც დიდწილად უკავშირდება გამოჩენილ სულიერ მოძღვარს, არქიმანდრიტ ემილიანეს (ვაფედისი). 1973 წელს მამა ემილიანემ მეტეორას მონასტრებიდან მთელ ძმობასთან ერთად სიმონოპეტრაში გადმოინაცვლა და სავანეს ახალი სული შთაბერა. მამა ემილიანეს წინამძღვრობით აღდგა მკაცრი ზოგადცხოვრებულთა ტიპიკონი, გაღრმავდა საღვთის-მეტყველო მოღვაწეობა და მონასტერმა მიიზიდა მრავალი ახალგაზრდა, განათლებული მონაზონი.

დღესდღეობით, ათონის მთის სამონასტრო იერარქიაში მე-13 ადგილზე მყოფი სიმონოპეტრა ცნობილია არა მხოლოდ მკაცრი სამონასტრო ცხოვრებითა და წესრიგით, არამედ ბიზანტიური საეკლესიო საგალობლების შესრულების უბადლო ტრადიციით. სიმონოპეტრას ბერების გუნდის მიერ ჩაწერილი გალობა მთელ მსოფლიოში მართლმადიდებლური მუსიკალური ხელოვნებისა და სულიერი სიღრმის ეტალონად მიიჩნევა. ბერების მიერ შესრულებული ბიზანტიური საგალობლები ხასიათდება განსაკუთრებული სიზუსტით, ლოცვითი განწყობითა და ტრადიციული ტექნიკით. მონასტერი დღემდე რჩება ქრისტიანული ასკეტიზმის, უწყვეტი ლოცვისა და არქიტექტურული გენიის ერთ-ერთ ყველაზე ბრწყინვალე სიმბოლოდ.

სიმონოპეტრას მონასტერი ჩვენთვის, ქართველებისთვისაც განსაკუთრებულად გამორჩეულია. სწორედ მის დაქვემდებარებაშია წმინდა იოანე ღვთისმეტყველის კელია, რომელიც მონასტრის დაბლა, მთის ფერდობზე მდებარეობს. ამ მოკრძალებულ სავანეში 2014 წლიდან ქართულ ენაზე უწყვეტად აღევლინება ღვთისმსახურება. სწორედ 2014 წლის 21 სექტემბრიდან, როდესაც ეკლესია ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის შობის დღესასწაულს აღნიშნავს, ოთხმა ქართველმა მონაზონმა დაიწყო აქ მოღვაწეობა. იმ მრავალწლიანი წყვეტის შემდეგ, რაც ივერონის მონასტრიდან ქართველთა გამოდევნას მოჰყვა, ეს მართლაც უპრეცედენტო მოვლენა გახლდათ.

დღესდღეობით წმინდა იოანე ღვთისმეტყველის კელიაში ორი ქართველი მოღვაწე მოსაგრეობს. სავანის წინამძღვარია სქემ-არქიმანდრიტი გრიგოლი (თოიძე). მასთან თანამსახურებს სქემ-მონაზონი იოანე (კიკაბიძე). ქართველი მოღვაწეები უდიდესი სითბოთი მასპინძლობენ თითოეულ მომლოცველს და ცდილობენ ათონური ტრადიციები და გამოცდილება გაუზიარონ. კელიაში აღვლენილი ქართულენოვანი წირვა-ლოცვა სულიერ ხიდს ქმნის საქართველოსა და ათონის წმინდა მთას შორის, აღადგენს საუკუნოვან ტრადიციას და მომლოცველებს შესაძლებლობას აძლევს ათონურ გარემოში საკუთარ მშობლიურ ენაზე მოისმინონ მსახურება.

ამრიგად, სიმონოპეტრას მონასტერი ათონის წმინდა მთის არა მხოლოდ უნიკალური არქიტექტურული საოცრებაა, არამედ მართლმადიდებლური ასკეტიზმისა და უწყვეტი ლოცვის სულიერი ციტადელიც. საუკუნეების მანძილზე გადატანილი მძიმე ისტორიული გამოცდებისა და კატასტროფული ხანძრების მიუხედავად, სავანემ მოახერხა არა მხოლოდ ფიზიკური აღდგენა, არამედ XX საუკუნეში ახალი სულიერი აღორძინებაც. წმინდა მარიამ მაგდალინელის უხრწნელი მარცხენა ხელის სასწაულებრივი მადლი, ბიზანტიური საეკლესიო საგალობლების უბადლო ტრადიცია და მონასტრის მკაცრი სამონასტრო წესრიგი, სიმონოპეტრას მსოფლიო ქრისტიანული მემკვიდრეობის გამორჩეულ კერად აქცევს.