ცოდვის თანამედროვე გაგება

სხვადასხვა ასაკის ადამიანის მიჯაჭვულობა ინტერნეტ სივრცეს. ილუსტრაცია: მჟკ

თანამედროვე ეპოქაში, სადაც ტექნოლოგიური პროგრესი და სოციალური ნორმები წარმოუდგენელი სისწრაფით იცვლება, ხშირად ჩნდება ცდუნება, რომ მორალური და სულიერი კანონებიც დროის მოთხოვნებს მოვარგოთ. სამყაროში, სადაც ჩვენ გვიწევს ცხოვრება და სადაც ჭეშმარიტება ხშირად პირობითად მიიჩნევა, „თანამედროვეობის“ სახელით ადამიანები ცდილობენ გაამართლონ ის, რაც საუკუნეების განმავლობაში სულიერ დაცემად ითვლებოდა. თუმცა, ქრისტიანული სწავლების თანახმად, ცოდვა ცოდვად რჩება - ის არ ექვემდებარება დროს, მოდას ან საზოგადოებრივ აზრს.

ბერძნულ ორიგინალში სიტყვა „ცოდვა“ ნიშნავს „მიზნის აცდენას“, გზიდან გადახვევას. ქრისტიანული გაგებით, ეს არ არის უბრალოდ იურიდიული კანონის ან წესების დარღვევა, არამედ სულის ავადმყოფობა, ღმერთთან და საკუთარ ჭეშმარიტ ბუნებასთან კავშირის გაწყვეტა.

ადამიანის ბუნება, თავისი ვნებებითა და სისუსტეებით, არ შეცვლილა. სიამაყე, შური, ანგარება, სიძვა თუ მრისხანება, ზუსტად ისევე აზიანებს 21-ე საუკუნის ადამიანის სულს, როგორც ეს ხდებოდა ორი ათასი წლის წინ. ეპოქა იცვლება, იცვლება გარემო და ცოდვის ჩადენის ტექნოლოგიური საშუალებები, მაგრამ თავად ცოდვის არსი და მისი დამანგრეველი შედეგი უცვლელია. შხამი შხამად რჩება, მიუხედავად იმისა, თუ რა ფორმის, ან „სილამაზის“ ჭურჭლიდან დავლევთ მას.

სახარება ცოდვას განიხილავს არა როგორც გარეგნულ მოვლენას, არამედ როგორც ადამიანის შინაგან მდგომარეობას, რომელიც მის გულში იბადება. იესო ქრისტეს და მოციქულთა სიტყვები ამაზე ცალსახად მიუთითებენ: „ამინ, ამინ გეტყვით თქვენ, რამეთუ ყოველმან, რომელმან ქმნეს ცოდვაჲ, მონაჲ არს იგი ცოდვისაჲ“ (ინ. 8:34) – ეს სიტყვები გვახსენებს, რომ ცოდვა, რომელსაც ხშირად „თავისუფლების“ სახელით ვფუთავთ დღეს, სინამდვილეში ყველაზე მძიმე მონობაა, „რამეთუ შინაგან გულისაგან კაცთაჲსა გამოვლენან გულის-სიტყუანი ბოროტნი: მრუშებანი, სიძვანი, პარვანი, კაცის-კლვანი, ანგარებანი და უკეთურებანი, ზაკვანი, არაწმიდებანი, თუალბოროტებანი, გმობანი, ამპარტავნებანი, უგუნურებანი - ესე ყოველნი ბოროტნი შინაგან გამოვლენ და შეაგინებენ კაცსა“ (მკ. 7:20-23) – მაშ, მაცხოვარი ნათლად აჩვენებს, რომ პრობლემის სათავე ადამიანის დაცემულ ბუნებაშია და არა ეპოქაში.

ეკლესიის უწმინდესი მოძღვრები ცოდვას ყოველთვის უყურებდნენ როგორც სულიერ დაზიანებას. მათი სწავლებები საუკუნეების მიღმაც საოცრად თანამედროვედ ჟღერს, რადგან ისინი ადამიანის სულის სიღრმეებს იკვლევდნენ. წმინდა იოანე ოქროპირი ბრძანებს: „არაფერია ცოდვაზე მძიმე; და არაფერია იმაზე უბადრუკი, ვინც მას სჩადის. ცოდვა თავად არის სასჯელი ჯოჯოხეთზე უწინარეს.“ მან კარგად იცოდა, რომ ცოდვას მოაქვს შინაგანი სიცარიელე და შფოთვა, რასაც ვერანაირი გარეგნული კომფორტი ვერ გადაფარავს. ღირსი ისააკ ასურიც საუბრობს ღვთის მოწყალებასა და ცოდვის ბუნებაზე: „ცოდვა არის სულის ავადმყოფობა, ხოლო მონანიება – წამალი.“ მისი აზრით, ღმერთი არ არის შურისმაძიებელი მსაჯული; ის მკურნალია. შესაბამისად, როდესაც ადამიანი ცოდავს, ის ღმერთს კი არ აყენებს ზიანს, არამედ საკუთარ თავს განაყენებს სიცოცხლის წყაროსგან. წმინდა მაქსიმე აღმსარებელი ხაზს უსვამს, რომ ცოდვა ბუნების წინააღმდეგ წასვლაა: „ბოროტება სხვა არაფერია, თუ არა ბუნებრივი მდგომარეობიდან არაბუნებრივში გადასვლა, ანუ შემოქმედისგან განდგომა.“

„ცოდვის თანამედროვე გაგება“ ხშირად მისი გამართლების, შერბილების ან ნორმად ქცევის მცდელობაა. თანამედროვე საზოგადოებამ შექმნა ერთგვარი ახალი ლექსიკონი, რათა საკუთარი სინდისი დაამშვიდოს და სულიერ დაცემას სხვა, უფრო „მისაღები“ სახელი დაარქვას. დღეს უკვე ძალზე პოპულარულია ფსიქოლოგიური ტერმინებით ცოდვის ჩანაცვლება და ამ გზით პირადი პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლება. მაგალითად, სიცრუესა და მანიპულაციას ხშირად „დიპლომატიას“ ან „მოხერხებულობას“ უწოდებენ; სიძვა და მრუშობა „სექსუალურ თავისუფლებად“ მოინათლა, შური - „ჯანსაღ კონკურენციად“, ხოლო სიამაყე და ეგოიზმი - „საკუთარი თავის სიყვარულად“. წმინდა მამები გვაფრთხილებენ, ავადმყოფობისთვის სახელის გადარქმევა პაციენტს ვერ განკურნავს.

სახელის გადარქმევის გარდა, დღეს ხშირად გავიგონებთ ფრაზას: „დრომ მოიტანა“. ადამიანები ცოდვას თანამედროვეობის გამოწვევებით ამართლებენ და ამბობენ, რომ დღევანდელ სტრესულ, სწრაფსა და კონკურენტულ გარემოში უბრალოდ შეუძლებელია იცხოვრო ძველი სულიერი იდეალებით. ეს არის მცდელობა, რომ პასუხისმგებლობა საკუთარ ქმედებებზე არა საკუთარ თავს, არამედ ეპოქას დავაკისროთ.

ეკლესია თავისი არსებობის მანძილზე მუდმივად იდგა ამ საფრთხის წინაშე. ცოდვის გამართლება და მისი მორგება კონკრეტული ეპოქის მოთხოვნებსა თუ კულტურულ ნორმებზე არ არის მხოლოდ 21-ე საუკუნის ფენომენი. ისტორიულად, ყოველ ეპოქას ჰქონდა თავისი „თანამედროვეობა“, რომლის სახელითაც ადამიანები ცდილობდნენ სულიერი კანონების უგულებელყოფას. მაგალითად, როდესაც ქრისტიანობა იწყებდა გავრცელებას, რომის იმპერიაში არსებობდა სრულიად განსხვავებული მორალური სტანდარტები. გლადიატორთა ბრძოლები (მკვლელობა სანახაობისთვის), კერპთაყვანისმცემლობა და უკიდურესი სექსუალური თავისუფლება იმ ეპოქის „ნორმა“ იყო. მაშინდელი საზოგადოება ამ ყველაფერს აბსოლუტურად ბუნებრივად მიიჩნევდა და ქრისტიანებს, რომლებიც უარს ამბობდნენ ამ „ტრადიციებსა“ და ეპოქის მოთხოვნებზე, ჩამორჩენილებად, სახელმწიფოს მტრებად და „კაცობრიობის მოძულეებად“ ნათლავდნენ. მაშინაც იყო მცდელობა, რომ ქრისტიანებს კომპრომისზე წასულიყვნენ და საზოგადოების წესებს მორგებოდნენ. თუნდაც რენესანსის ეპოქაში, როდესაც წინა პლანზე წამოიწია ჰუმანიზმმა და ადამიანის განდიდებამ, ხშირად ხელოვნების, თავისუფლებისა თუ ახალი აღმოჩენების სახელით მართლდებოდა ისეთი ქმედებები, რაც მანამდე ცოდვად მიიჩნეოდა. შედარებისთვის განსაკუთრებით საგულისხმოა ე. წ. „განმანათლებლობის ეპოქა“ (XVIII-XIX საუკუნეები). ამ პერიოდში „გონიერებისა“ და „პროგრესის“ სახელით დაიწყო რელიგიური დოგმების ეჭვქვეშ დაყენება. ადამიანები ამტკიცებდნენ, რომ მეცნიერების განვითარების ეპოქაში ტრადიციული სულიერი კანონები მოძველდა. მაშინაც ზუსტად იგივე არგუმენტი ისმოდა: „დრო შეიცვალა, ჩვენ უფრო განათლებულები ვართ და ძველი მორალური ჩარჩოები აღარ გვჭირდება“.

ყველა დროის ადამიანს უჭირს საკუთარ შეცდომებთან და ვნებებთან გამკლავება, ამიტომ ყოველთვის უფრო მარტივია, რომ პრობლემა გარემოებებს დავაბრალოთ. ის, რასაც დღეს ვუყურებთ - თითქოს ტექნოლოგიური პროგრესის და სოციალური ნორმების სწრაფი ცვლილების გამო ჩნდება ცდუნება, რომ საღვთო მცნებები დროის მოთხოვნებს მოვარგოთ - სინამდვილეში არის კარგად ნაცნობი, ძველი სულიერი ბრძოლა ახალ, თანამედროვე შეფუთვაში.

საჭიროა გვახსოვდეს, რომ ცოდვა არ იცვლება ეპოქის მიხედვით, ისევე როგორც არ იცვლება ბუნების კანონები. მაგრამ, საბედნიეროდ, არც ღვთის გულმოწყალება იცვლება. სახარების მთავარი გზავნილიც სწორედ ეს არის - როგორი მძიმეც არ უნდა იყოს ცოდვა ადამიანის ბუნებაში, მასზე უსასრულოდ აღმატებული და ძლიერია ქრისტეს სიყვარული და სინანულის მადლი, რომელიც ასევე მარადიულია და დროის მიღმა დგას.