პაპის პოზიცია და უფლებამოსილებები რომის კათოლიკურ ეკლესიაში

წმინდა პეტრეს ბაზილიკა ვატიკანში. ფოტო: Греческий филиал СПЖ

კარდინალების კოლეგიის 2025 წლის 7 მაისს დაგეგმილ დახურულ სესიასთან (კონკლავი - ლათინური cum clave-დან, რაც „გასაღების ქვეშ“ ნიშნავს) დაკავშირებით, რომელზეც ახალი პაპი აირჩევა, ჩვენ ვაქვეყნებთ რომის კათოლიკური ეკლესიის ფუნდამენტური დოგმატური და კანონიკური ტექსტების ნაკრებს, რომლებიც ეხება პაპის თანამდებობასა და უფლებამოსილებებს, რომელთა ავტორიც ბერძენი თეოლოგი და მღვდელი ანასტასიოს გოცოპულოსია.
ქვემოთ მოცემულ ტექსტებში მოცემულია ამონარიდები:
ა) 1870 წლის პირველი ვატიკანის კრების (Pastor aeternus) და 1962-1965 წლების მეორე ვატიკანის კრების (Lumen Gentium) დოგმატური დადგენილებები, ბ) 1983 წლის კანონიკური სამართლის კოდექსის (Codex Iuris Canonici) შესაბამისი კანონები და გ) კათოლიკური ეკლესიის ოფიციალური კატეხიზმო (1992).
ეს დოკუმენტები უდიდესი სიცხადით განსაზღვრავს პაპის პოზიციასა და უფლებამოსილებებს მთელ ქრისტეს ეკლესიაში (რომაული კათოლიკური თეოლოგიის მიხედვით), ამიტომ გადავწყვიტე, თავი შევიკავო ამ უმნიშვნელოვანეს დოგმატურ და კანონიკურ დებულებებზე კომენტარის გაკეთებისგან. მე უბრალოდ რამდენიმე ძირითადი პუნქტი გამოვყავი მუქი შრიფტით.
რამდენიმე დღის წინ, საბერძნეთის მჟკ-ის ვებსაიტზე გამოქვეყნდა ჩემი ნაშრომის დასკვნები, რომელიც ეხებოდა რომის ეპისკოპოსის პოზიციას მსოფლიო კრებების აქტებსა და გადაწყვეტილებებში. ვფიქრობ, საინტერესოა იმის შესწავლა, თუ რამდენად შეესაბამება რომის კათოლიკური თეოლოგიის სწავლება ეკლესიაში რომის პაპის თანამდებობის შესახებ, როგორც ეს შემდეგ ოფიციალურ ტექსტებშია ჩაწერილი, პირველი ათასწლეულის ზოგად თეოლოგიურ და კანონიკურ სწავლებას, როდესაც რომი ქრისტეს ეკლესიასთან ზიარებაში იყო.
პაპის ტიტულები

რომის კათოლიკური ეკლესიის დოკუმენტების თანახმად, პაპს ენიჭება შემდეგი ტიტულები და მახასიათებლები:

რომის ეპისკოპოსი, რომის პაპი, უზენაესი პაპი, პეტრეს მემკვიდრე, ნეტარი პეტრეს მემკვიდრე მთელ ეკლესიაზე პირველობაში, ქრისტეს ვიკარი, ქრისტეს წარმომადგენელი, მთელი ეკლესიის მწყემსი, ეკლესიის უზენაესი მწყემსი, მთელი მიწიერი ეკლესიის მწყემსი, საყოველთაო ეკლესიის ერთიანობის ნიშანი და მსახური, ეკლესიის თავი, ერთიანობის საფუძველი, ორივე ეპისკოპოსისა და მორწმუნეთა სიმრავლის ერთიანობის საფუძველი, მარადიული, მუდმივი და ხილული დასაწყისი, ყველა მორწმუნის პირველი მწყემსი და მასწავლებელი, მორწმუნეთა უზენაესი მსაჯული, მორწმუნეთა უზენაესი სწავლების ავტორიტეტი, ეკლესიის უზენაესი და საყოველთაო ავტორიტეტი, ეპისკოპოსთა კოლეგიის თავი და დირექტორი. მას ეკლესიაში სრული, უზენაესი და უნივერსალური ძალაუფლება აქვს, რომლის განხორციელებაც ნებისმიერ დროს და დაუბრკოლებლად შეუძლია.

ვინც კითხულობს რომის პაპისთვის მინიჭებულ ზემოთ ხსენებულ ტიტულებს და იცის, სად მიიყვანა ისინი ღვთის ეკლესიამ, შეუძლებელია არ შეშფოთდეს, რადგან ბოლო წლებში მსგავსი ტერმინოლოგია გამოჩნდა ჩვენს აღმოსავლეთშიც, რომელსაც უკვე აშკარა ტრაგიკული შედეგები მოჰყვება...

„ეკლესიის სისავსე“: თავად ქრისტესგან თუ ვიკარიუმ ქრისტესგან?

იმ ეკლესიოლოგიური ჩიხის გასაგებად, რომლისკენაც რომს მიჰყავს პაპის ხელისუფლების პრიმატის დოქტრინა, როგორც ეს ხელახლა ჩამოყალიბდა მეორე ვატიკანის კრების დადგენილებებში, საკმარისია შემდეგი აღვნიშნოთ: „ეკუმენიზმის შესახებ დადგენილებაში“ (Unitatis Redintegratio), მეორე ვატიკანის კრება (1962-1965) აღიარებს, რომ მართლმადიდებელ ეკლესიას გააჩნია ღვთაებრივი მადლის წმინდა საიდუმლოებების რიტუალების სისრულე, რათა მას შეეძლოს ჭეშმარიტად აღასრულოს საიდუმლოებები და განსაკუთრებით ღვთაებრივი ევქარისტია, რომლის დროსაც თავად ქრისტე იმყოფება და რომლის მეშვეობითაც ეკლესია შენდება და იზრდება.

თუმცა, რომის კურიის რწმენის დოქტრინის კონგრეგაცია (Congregatio pro Do ctrina Fidei), 2007 წლის 29 ივნისის პასუხში, რომელიც დაამტკიცა და გამოაქვეყნა პაპმა ბენედიქტ XVI-მ, მიიჩნევს, რომ რადგან მართლმადიდებლური ეკლესია არ ცნობს პაპის უზენაეს ხელისუფლებას და არ აქვს მასთან ზიარება, ის „ეკლესიოლოგიურ ნაკლოვანებას“ განიცდის. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, რწმენის დოქტრინის კონგრეგაციის პოზიციის თანახმად, „ეკლესიოლოგიური სისავსის“ არსებობისთვის ქრისტეს რეალური ყოფნა და მასთან ზიარება საღვთო ევქარისტიაში საკმარისი არ არის, არამედ აუცილებელია პაპთან, როგორც „ქრისტეს მოადგილის“ (Vicarium Christi) ზიარებაც!

ვატიკანის პირველი კრება (1870)

„Pastor aeternus“: Constitutio dogmatica prima de ecclesia Christi („მარადიული მწყემსი“: ქრისტეს ეკლესიის შესახებ პირველი დოგმატური კანონი) (18 ივლისი, 1870)

თავი I

De apostolici primatus in beato Petro Institutie (ნეტარ პეტრეში ავტორიტეტის სამოციქულო პრიმატის დამყარების შესახებ)

თუ ვინმე ამტკიცებს, რომ ნეტარი მოციქული პეტრე უფალმა ქრისტემ არ დანიშნა ყველა მოციქულს შორის პირველად და მთელი ეკლესიის ხილულ მეთაურად, ან რომ მან, ასე პატივცემულმა, არ მიიღო უზენაესი ძალაუფლება ჭეშმარიტ და მუდმივ იურისდიქციაში უშუალოდ ჩვენი უფლის იესო ქრისტესგან, დაე, ანათემას გადასცეს.

თავი II

De perpetuitate primatus beati Petri in Romanis pontificibus. (ნეტარი პეტრეს უზენაესი ძალაუფლების შეუფერხებელი გაგრძელების შესახებ რომაელ პონტიფიკებს შორის).

თუ ვინმე იტყვის, რომ თავად უფალ ქრისტეს მიერ, ღვთის უფლებით, არ არის დადგენილი, რომ ნეტარ პეტრეს მთელ ეკლესიაზე უზენაესი ძალაუფლების უწყვეტი მემკვიდრეები ჰყავდეს, ან რომ რომის პაპი არ არის ნეტარი პეტრეს მემკვიდრე იმავე უზენაეს ძალაუფლებაში, ანათემას გადაეცეს.

თავი III

რომის პაპის უზენაესი ხელისუფლების ძალაუფლებისა და ბუნების შესახებ (De vi et ratione primatus Romani Pontificis)

ვინაიდან სამოციქულო სუვერენიტეტის ღვთაებრივი უფლება რომის პაპს ეკლესიის სათავეში ათავსებს, ჩვენ ასევე ვასწავლით და ვაცხადებთ, რომ ის მორწმუნეთა უზენაესი მსაჯულია და რომ საეკლესიო იურისდიქციასთან დაკავშირებულ ყველა საკითხში შეიძლება მისი განსჯისკენ მიმართვა. სამოციქულო საყდრის გადაწყვეტილება, რომელზეც ზემოთ არანაირი უფლებამოსილება არ არსებობს, არავის შეუძლია გაასაჩივროს. არავის აქვს უფლება, განსაჯოს მისი გადაწყვეტილებები. ამიტომ, ისინი, ვინც ამტკიცებენ, რომ მისი გადაწყვეტილებების გასაჩივრება შესაძლებელია მსოფლიო კრებაზე, როგორც პაპზე უპირატეს ორგანოზე, ჭეშმარიტების გზიდან გადაუხვევენ.

თუ ვინმე ამტკიცებს, რომ რომის პონტიფიკოსის ძალაუფლება შემოიფარგლება მხოლოდ ზედამხედველობითა და მმართველობით და რომ ეს არ არის სრული და უზენაესი ძალაუფლება მთელ ეკლესიაზე, არა მხოლოდ რწმენასა და მორალთან დაკავშირებით, არამედ მთელი ეკლესიის წესრიგსა და მმართველობასთან დაკავშირებითაც, ან თუნდაც რომ მას მხოლოდ ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი აქვს, მაგრამ არა ამ უზენაესი ძალაუფლების სისავსე, ან რომ მისი ძალაუფლება არ არის მუდმივი (ანუ არა დელეგირებული, არამედ თანამდებობიდან გამომდინარე) ყველა სასულიერო პირსა და მორწმუნეზე, დაე, იყოს იგი ანათემა.

თავი IV

რომის პაპის უცდომელი სწავლების შესახებ (De Romani pontificis infallibili magisterio)

რომის პაპი, როდესაც ის ex cathedra-ს მეშვეობით საუბრობს, ანუ როდესაც, როგორც ყველა ქრისტიანის მწყემსი და მასწავლებელი, თავისი მოვალეობის შესრულებისას, თავისი უზენაესი სამოციქულო ავტორიტეტის გამოყენებით განსაზღვრავს, რომ რწმენისა და მორალის შესახებ ჭეშმარიტება მთელმა ეკლესიამ უნდა მიიღოს, სარგებლობს იმ მხარდაჭერით, რომელიც ღმერთმა წმინდა პეტრეს სახით აღუთქვა, იმ უცდომელობით, რომლითაც ღვთაებრივმა მხსნელმა თავისი ეკლესია დააჯილდოვა რწმენისა და მორალის შესახებ ჭეშმარიტებების განსაზღვრისას. შესაბამისად, რომის პონტიფიკოსის ასეთი განმარტებები თავისთავად უცდომელია და არა ეკლესიის თანხმობით.

თუ ვინმე, ღმერთმა ნუ ქნას, ჩვენი ამ გადაწყვეტილების წინააღმდეგ ეჭვს შეიტანს, ანათემას იმსახურებს.

ვატიკანის მეორე კრება (1962-1965)

„Lumen Gentium“ - „ხალხთა ნათელი“ „ეკლესიის შესახებ დოგმატური კონსტიტუცია“

როგორც წმინდა პეტრე და სხვა მოციქულები, უფლის ნებისამებრ, ქმნიან ერთ და განუყოფელ სამოციქულო კოლეგიას, ასევე რომის ეპისკოპოსი, პეტრეს მემკვიდრე, ეპისკოპოსებთან, მოციქულთა მემკვიდრეებთან ერთად, გაერთიანებულია ერთმანეთთან. უძველესი წესრიგი, რომლის მიხედვითაც მთელი მსოფლიოს ეპისკოპოსები ერთმანეთთან და რომის ეპისკოპოსთან ურთიერთობდნენ ერთიანობის, სიყვარულისა და მშვიდობის კავშირებით, ასევე კრებების მოწვევა უმნიშვნელოვანესი საკითხების ერთობლივი გადასაჭრელად და გადაწყვეტილებების მიღება მრავალი ადამიანის მიერ სრულფასოვანი განხილვის შემდეგ, მოწმობს ეპისკოპოსთა წესრიგის კოლექტიურ ხასიათსა და ბუნებას, რასაც ადასტურებს გასულ საუკუნეებში მოწვეული მსოფლიო კრებები. ამას ასევე აჩვენებს უძველესი ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც მრავალი ეპისკოპოსი იწოდება ახალი ეპისკოპოსის ხელდასხმაზე. ეპისკოპალური სხეულის წევრი ხდება საიდუმლოებით მოცული ხელდასხმის და კოლეჯის ხელმძღვანელთან და წევრებთან იერარქიული ზიარების გზით.

მაგრამ კოლეგიას, ანუ ეპისკოპოსთა სხეულს, ძალაუფლება არ აქვს, თუ ის რომის ეპისკოპოსთან, პეტრეს მემკვიდრესთან და კოლეგიის ხელმძღვანელთან, ზიარებაში არ არის, რადგან მოძღვრებსა და მორწმუნეებზე პრიმატის ძალაუფლება ხელშეუხებელი რჩება. მართლაც, რომის ეპისკოპოსს, როგორც ქრისტეს წარმომადგენლისა და მთელი ეკლესიის მწყემსის, თავისი თანამდებობით, აქვს სრული, უზენაესი და უნივერსალური ძალაუფლება ეკლესიაში, რომლის განხორციელებაც მას ყოველთვის შეუძლია.

მაგრამ ეპისკოპოსთა წესრიგი, რომელიც მოციქულთა კოლეგიას ცვლის სწავლებისა და სამწყსო როლით და რომელშიც სამოციქულო სხეული გრძელდება თავის თავთან, რომის ეპისკოპოსთან ერთად და არასდროს ამ თავის გარეშე, ასევე წარმოადგენს უზენაეს და სრულ ძალაუფლებას უნივერსალურ ეკლესიაში, რომლის განხორციელებაც რომის ეპისკოპოსის თანხმობის გარეშე შეუძლებელია.

უფალმა მხოლოდ სიმონი მიიღო ქვად და ეკლესიის გასაღების მცველად და მთელი თავისი სამწყსოს მწყემსად დანიშნა. თუმცა, ცნობილია, რომ პეტრეს ეკლესიაში შეკვრისა და გახსნის ღირსება ასევე მიენიჭა მოციქულთა კოლეგიას, რომელიც გაერთიანებულნი იყო მათ მეთაურთან. ეს კოლეჯი, როგორც მრავალი წევრისგან შემდგარი, გამოხატავს ღვთის ხალხის მრავალფეროვნებასა და უნივერსალურობას, ხოლო ერთი თავის ქვეშ შეკრება გამოხატავს ქრისტეს სამწყსოს ერთიანობას.

მასში ეპისკოპოსები, ერთგულად იცავენ მეთაურის პირველობასა და უზენაესობას, ახორციელებენ თავიანთ ძალაუფლებას თავიანთი მორწმუნეების და მთელი ეკლესიის საკეთილდღეოდ, ხოლო სულიწმინდა განუწყვეტლივ აძლიერებს მის ორგანულ სტრუქტურასა და ჰარმონიას. კოლეჯის უზენაესი ძალაუფლება მთელ ეკლესიაზე ფორმალურად ხორციელდება მსოფლიო კრებაზე. მაგრამ მსოფლიო კრება ვერ ჩატარდება, თუ მას პეტრეს მემკვიდრე არ დაამტკიცებს ან სულ მცირე არ მიიღებს. რომის ეპისკოპოსს აქვს ამ კრებების მოწვევის, მათი თავმჯდომარეობისა და დამტკიცების უფლებამოსილება. იგივე კოლექტიური ძალაუფლება შეუძლიათ განახორციელონ მთელ მსოფლიოში გაფანტულმა ეპისკოპოსებმა პაპთან ერთად, როდესაც კოლეჯის ხელმძღვანელი მოუწოდებს მათ კოლექტიური მოქმედებისკენ ან სულ მცირე აღიარებს ან თავისუფლად იღებს ეპისკოპოსების საერთო მოქმედებას, რათა წარმოიშვას ნამდვილი კოლექტიური მოქმედება.

... რომის ეპისკოპოსი, როგორც პეტრეს მემკვიდრე, არის როგორც ეპისკოპოსების, ასევე მორწმუნეთა სიმრავლის ერთიანობის მუდმივი და ხილული დასაწყისი და საფუძველი...

ღვთაებრივი განგებით, მოციქულებისა და მათი მემკვიდრეების მიერ სხვადასხვა ადგილას დაარსებულმა სხვადასხვა ეკლესიებმა დროთა განმავლობაში ჩამოაყალიბეს სხვადასხვა ჯგუფები, რომლებიც ორგანულად გაერთიანებულნი იყვნენ ერთმანეთთან. რწმენის ურღვევი ერთიანობისა და უნივერსალური ეკლესიის უნიკალური ღვთაებრივი სტრუქტურის შენარჩუნებით, ამ ეკლესიებს აქვთ საკუთარი საეკლესიო წესრიგი, საკუთარი ლიტურგიკული წეს-ჩვეულებები, საკუთარი თეოლოგიური და სულიერი მემკვიდრეობა. ზოგიერთმა მათგანმა, განსაკუთრებით უძველესმა პატრიარქალურმა ეკლესიებმა, როგორც რწმენის დედებმა, სხვა ეკლესიები გააჩინეს, როგორც მათი ქალიშვილები, რომლებთანაც ისინი დღემდე დაკავშირებული არიან სიყვარულის უფრო მჭიდრო კავშირებით საიდუმლოებრივ ცხოვრებაში და უფლებებისა და მოვალეობების ურთიერთპატივისცემით. ადგილობრივი ეკლესიების ეს მრავალფეროვნება, ერთიანობის დაცვით, უფრო ნათლად აჩვენებს განუყოფელი ეკლესიის კათოლიკურობას. ასევე, დღეს იერარქიის კრებებს შეუძლიათ მრავალი ნაყოფიერი გზით შეიტანონ წვლილი კოლექტიური სიყვარულის მიღწევაში მის კონკრეტულ გამოყენებაში.

... ეპისკოპოსებისთვის ეპისკოპოსების მოვალეობების (missio canonica) დელეგირება შეიძლება განხორციელდეს კანონიკური წეს-ჩვეულებების შესაბამისად, რომლებიც არ არის გაუქმებული ეკლესიის უზენაესი და საყოველთაო ხელისუფლების მიერ, ან იმავე ხელისუფლების მიერ დადგენილი ან მის მიერ აღიარებული კანონებით, ან უშუალოდ პეტრეს მემკვიდრის მიერ. თუ ის წინააღმდეგი იქნება ან უარს იტყვის სამოციქულო ზიარებაზე, ეპისკოპოსებს არ შეუძლიათ თავიანთი თანამდებობის შესრულება.

25... მაგრამ ნებისა და გონების ეს რელიგიური პატივისცემა განსაკუთრებით უნდა გამოიხატოს რომის ეპისკოპოსის ჭეშმარიტი სწავლების მიმართ, მაშინაც კი, როდესაც ის არ საუბრობს როგორც უმაღლესი სასწავლო ავტორიტეტი (ex cathedra), რათა მისი უმნიშვნელოვანესი სასწავლო როლი პატივისცემით იქნას აღიარებული და მისი განსჯა გულწრფელად იქნას მიღებული მისი აზრისა და განზრახვების შესაბამისად, რაც ცნობილი ხდება დოკუმენტების ტიპიდან, ერთი და იგივე სწავლების ხშირი გამეორებიდან და მისი ფორმულირებიდან.

მიუხედავად იმისა, რომ ეპისკოპოსებს ინდივიდუალურად არ აქვთ უცდომლობის პრივილეგია, მაგრამ როდესაც ისინი მთელ მსოფლიოში გაფანტულები არიან, მაგრამ გაერთიანებულნი არიან ერთმანეთთან და პეტრეს მემკვიდრესთან ზიარებით, რწმენისა და მორალის საკითხებზე ჭეშმარიტი სწავლებით ისინი ერთხმად მიიჩნევენ გარკვეულ აზრს საბოლოოდ, მაშინ ისინი უცდომლად აცხადებენ ქრისტეს სწავლებას. ეს კიდევ უფრო აშკარაა, როდესაც ისინი, მსოფლიო კრებაზე შეკრების შემდეგ, მთელი ეკლესიისთვის რწმენისა და მორალის მასწავლებლები და მსაჯულები ხდებიან და მათი გადაწყვეტილებები რწმენისადმი მორჩილებით უნდა იქნას მიღებული.

ეს უცდომლობა, რომლითაც ღვთაებრივ მხსნელს სურდა თავისი ეკლესიისთვის რწმენისა და ზნეობის დოქტრინის განსაზღვრისას მიენიჭებინა, ვრცელდება ღვთაებრივი გამოცხადების საცავამდე, რომელიც გულმოდგინედ უნდა იყოს დაცული და კეთილსინდისიერად იქნას განმარტებული. ეს უცდომელობა რომის ეპისკოპოსს, ეპისკოპოსთა კოლეგიის ხელმძღვანელს, თავისი თანამდებობის ძალით აქვს, როდესაც, როგორც ყველა მორწმუნის პირველი მწყემსი და მასწავლებელი, რომელიც თავის ძმებს რწმენაში ამტკიცებს (შდრ. ლუკა 22:32), გადამწყვეტი აქტით აცხადებს რწმენისა და ზნეობის შესახებ მოძღვრებას. ამიტომ, მისი განმარტებები, საკუთარი ბუნებიდან გამომდინარე და არა ეკლესიის თანხმობით, სამართლიანად უწოდებენ უდავოს, რადგან ისინი შექმნილია სულიწმინდის დახმარებით, რომელიც ქრისტემ აღუთქვა წმინდა პეტრეს პირით. ამგვარად, მათ არ სჭირდებათ სხვების მიერ დამტკიცება და არ იძლევიან სხვა კრიტერიუმზე აპელაციის საშუალებას. რადგან ამ შემთხვევაში რომის ეპისკოპოსი მოძღვრებას აცხადებს არა როგორც კერძო პირი, არამედ როგორც საყოველთაო ეკლესიის უზენაესი მასწავლებელი, განსაკუთრებით დაჯილდოებული ეკლესიის უცდომელობის ქარიზმით, ის განმარტავს და იცავს კათოლიკური სარწმუნოების მოძღვრებას. ქრისტეს მიერ ეკლესიისთვის აღთქმული უცდომელობა ეპისკოპოსთა სხეულშიც არსებობს, როდესაც ისინი, პეტრეს მემკვიდრესთან ერთად, თავიანთ უმაღლეს სწავლების ღირსებას ახორციელებენ.

ვატიკანის მეორე კრება (1962-1965)

"Orientalium Ecclesiarum" - "აღმოსავლეთის ეკლესიები" "განკარგულება აღმოსავლეთ კათოლიკური ეკლესიების შესახებ"

შენიშვნა: „აღმოსავლეთის კათოლიკური ეკლესიები“ უნიატები არიან. „აღმოსავლური განცალკევებული ეკლესიები“ არის მართლმადიდებლური ეკლესიები და ქალკედონამდელი ეკლესიები.

ეს ადგილობრივი ეკლესიები, როგორც აღმოსავლეთის [=უნიატების], ასევე დასავლეთის [რ/კათოლიკური], მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ნაწილობრივ განსხვავდებიან ერთმანეთისგან ეგრეთ წოდებული ლიტურგიული ტიპებით, ანუ საღვთო ლიტურგიით, საეკლესიო წესრიგითა და სულიერი მემკვიდრეობით, მაინც ერთნაირად არიან მინდობილნი რომის ეპისკოპოსის სამწყსო მმართველობას, რომელიც, ღვთაებრივი ნების თანახმად, მთელ ეკლესიაზე პრიმატში მოციქულ პეტრეს შემდეგ დგება...

... სიტყვებით „აღმოსავლეთ პატრიარქი“ [შენიშვნა: უნიატე პატრიარქი] იგულისხმება ეპისკოპოსი, რომელსაც აქვს იურისდიქცია ყველა ეპისკოპოსზე, გარდა მიტროპოლიტებისა, სასულიერო პირებისა და მთელი თავისი ოლქის ან ლიტურგიკული ტიპის ხალხისა, ეკლესიის სამართლის კანონების შესაბამისად და რომის ეპისკოპოსის პრიმატის შელახვის გარეშე.

... პატრიარქები [შენიშვნა: უნიატები] თავიანთი სინოდებით წარმოადგენენ უმაღლეს სააპელაციო სასამართლოს პატრიარქატის ნებისმიერ საკითხში... რა თქმა უნდა, რომის ეპისკოპოსს რჩება განუყოფელი უფლება, ჩაერიოს ყველა საქმეში.

კოდექსი იურის კანონიკი (1983)

(CIC: კანონიკური სამართლის კოდექსი)

მეორე ნაწილი: რკე-ის იერარქიული სტრუქტურა

ნაწილი A: ეკლესიის უზენაესი ხელისუფლება

თავი 1: რომის პაპი და ეპისკოპოსთა კოლეგია

კანონი 330. როგორც უფლის ნებით, წმინდა პეტრე და სხვა მოციქულები ქმნიან ერთ უნიკალურ კოლეგიას, ასევე რომის პაპი, პეტრეს მემკვიდრე, და ეპისკოპოსები, მოციქულთა მემკვიდრეები, გაერთიანებულნი არიან ერთმანეთთან.

მუხლი 1. რომის პაპი

კანონი 331

რომის ეკლესიის ეპისკოპოსი, რომელსაც რჩება თანამდებობა, რომელიც უფალმა უნიკალურად მინიჭებია პეტრესთვის, მოციქულთაგან პირველისთვის და რომელიც უნდა გადაეცეს მის მემკვიდრეებს, არის ეპისკოპოსთა კოლეგიის ხელმძღვანელი, ქრისტეს ვიკარიუსი და მთელი მიწიერი ეკლესიის მწყემსი; ამიტომ, თავისი თანამდებობის ძალით, მას ეკლესიაში აქვს უმაღლესი, სრული, უშუალო და უნივერსალური ჩვეულებრივი ძალაუფლება, რომლის თავისუფლად განხორციელებაც ყოველთვის შეუძლია.

კანონი 332

რომის პაპი ეკლესიაში სრულ და უზენაეს ძალაუფლებას იძენს კანონიერი არჩევნებისა და ეპისკოპოსის ხელდასხმის მიღებით. ამიტომ, უმაღლეს მღვდელმთავრად არჩეული, რომელსაც უკვე აქვს ეპისკოპოსის წოდება, ამ ძალაუფლებას მიღების მომენტიდან იძენს. თუ არჩეულ პირს არ აქვს ეპისკოპოსის წოდება, იგი დაუყოვნებლივ უნდა იქნას ხელდასხმული ეპისკოპოსად.

თუ რომის პონტიფიკოსი თავის თანამდებობას გადადებს, მისი კანონიერებისთვის აუცილებელია, რომ უარი თქვას თავისუფალ და სათანადოდ გამოცხადდეს, მაგრამ არ არის აუცილებელი, რომ ის ვინმემ მიიღოს.

კანონი 333

რომის პონტიფიკოსს, თავისი თანამდებობის ძალით, არა მხოლოდ აქვს ძალაუფლება უნივერსალურ ეკლესიაზე, არამედ აქვს ჩვეულებრივი ძალაუფლების პრიმატი ყველა ადგილობრივ ეკლესიასა და მათ ასოციაციებზე, რომლის მეშვეობითაც ძლიერდება და ამავდროულად უზრუნველყოფილია ეპისკოპოსების ჩვეულებრივი და უშუალო ძალაუფლება მათ მზრუნველობაზე მინდობილ ადგილობრივ ეკლესიებზე.

ეკლესიის უზენაესი მწყემსის მოვალეობის შესრულებისას, რომის პაპი ყოველთვის ზიარებაშია სხვა ეპისკოპოსებთან, ასევე უნივერსალურ ეკლესიასთან; თუმცა, მას უფლება აქვს, ეკლესიის საჭიროებების შესაბამისად, განსაზღვროს ამ თანამდებობის პიროვნული თუ კოლექტიური განხორციელების გზა.

რომის პონტიფიკოსის გადაწყვეტილების ან დადგენილების წინააღმდეგ სააპელაციო ან გასაჩივრების უფლება არ არსებობს.

კანონი 334

რომის პონტიფიკოსს თავისი თანამდებობის შესრულებისას ეხმარებიან ეპისკოპოსები, რომლებსაც შეუძლიათ მასთან სხვადასხვა გზით თანამშრომლობა, რომელთაგან ერთ-ერთია ეპისკოპოსთა სინოდი. მას ასევე ეხმარებიან კარდინალი მამები და სხვა პირები, ასევე სხვადასხვა დაწესებულებები, დროის საჭიროებების შესაბამისად; ყველა ეს პირი და დაწესებულება მისი სახელით და მისი უფლებამოსილებით ასრულებს მათთვის დაკისრებულ საქმეს ყველა ეკლესიის საკეთილდღეოდ, კანონით დადგენილი ნორმების შესაბამისად.

კანონი 335

როდესაც რომის საყდარი ცარიელია ან სრულიად დახურულია, საყოველთაო ეკლესიის მმართველობაში არანაირი ცვლილება არ უნდა შეტანილიყო; ამ შემთხვევებისთვის გამოცემული სპეციალური კანონები უნდა იყოს დაცული.

მუხლი 2. ეპისკოპოსთა კოლეგია

კანონი 336

ეპისკოპოსთა კოლეგია, რომლის თავია უზენაესი პაპი და რომლის წევრებიც ეპისკოპოსები არიან მასა და კოლეგიის წევრებს შორის საიდუმლოებით მოცული კურთხევისა და იერარქიული ზიარების ძალით და რომელშიც სამოციქულო სხეული გრძელდება, ასევე, თავის თავთან ერთად და არასდროს ამ თავის გარეშე, წარმოადგენს უზენაეს და სრულ ძალაუფლებას უნივერსალურ ეკლესიაზე.

კანონი 337

ეპისკოპოსთა კოლეგია უნივერსალურ ეკლესიაზე უფლებამოსილებას ფორმალურად მსოფლიო კრებაზე ახორციელებს.
ის იმავე ძალაუფლებას ახორციელებს მთელ მსოფლიოში გაფანტული ეპისკოპოსების საერთო მოქმედებით, თუ ასეთი ქმედება შემოთავაზებული ან თავისუფლად მიღებულია რომის პონტიფიკოსის მიერ, რათა ის ნამდვილ კოლექტიურ აქტად იქცეს.
რომის პაპი, ეკლესიის საჭიროებების შესაბამისად, კომპეტენტურია აირჩიოს და ხელი შეუწყოს იმ გზებს, რომლითაც ეპისკოპოსთა კოლეგია კოლექტიურად განახორციელებს თავის მოვალეობას უნივერსალურ ეკლესიასთან მიმართებაში.
კანონი 338
რომის პონტიფიკოსს აქვს ერთადერთი უფლებამოსილება მოიწვიოს საეკლესიო კრება, უხელმძღვანელოს მას პირადად ან სხვების მეშვეობით, ასევე გადასცეს მისი ადგილი, შეაჩეროს ან დაითხოვოს იგი და დაადასტუროს მისი დადგენილებები.
რომის პაპი თავად არის კომპეტენტური, განსაზღვროს საკითხები, რომლებსაც კრება განიხილავს და დაადგინოს მასზე დაცული წესრიგი; კრების მამებს, მისი თანხმობით, შეუძლიათ რომის პაპის მიერ შემოთავაზებულ საკითხებს სხვა საკითხებიც დაამატონ.
კანონი 339
მხოლოდ და მხოლოდ ეპისკოპოსებს, ეპისკოპოსთა კოლეგიის წევრებს, აქვთ უფლება და მოვალეობა, მონაწილეობა მიიღონ მსოფლიო კრებაში გადამწყვეტი ხმის უფლებით.
ეკლესიის უმაღლესი ხელისუფლების მიერ, რომელსაც უფლება აქვს განსაზღვროს მათი როლი კრებაზე, შეიძლება გამოიძახონ სხვა პირები, რომლებსაც არ აქვთ ეპისკოპოსის წოდება.
კანონი 340
თუ სამოციქულო საყდარი კრების დროს ვაკანტური გახდება, ის ავტომატურად წყდება მანამ, სანამ ახალი უზენაესი პაპი არ გადაწყვეტს მის გაგრძელებას ან დაშლას.
კანონი 341
მსოფლიო კრების დადგენილებებს სავალდებულო ძალა არ აქვთ, თუ ისინი არ არის დამტკიცებული რომის პაპის მიერ კრების მამებთან ერთად, არ არის დადასტურებული მის მიერ და არ არის გამოქვეყნებული მისი ბრძანებით.
სავალდებულო ძალის მისაღებად, ეპისკოპოსთა კოლეგიის მიერ გამოცემულ დადგენილებებს, როდესაც ის ახორციელებს წმინდა კოლექტიურ ქმედებას რომის პონტიფიკოსის მიერ შემოთავაზებული ან თავისუფლად მიღებული სხვა პროცედურის შესაბამისად, სჭირდება იგივე დამტკიცება და გამოქვეყნება.
ნაწილი B. ეპისკოპოსთა სინოდი

კანონი 342

ეპისკოპოსთა სინოდი არის ეპისკოპოსთა კრება, რომლებიც... გარკვეულ დროს იკრიბებიან რომის პაპსა და თავად ეპისკოპოსებს შორის მჭიდრო კავშირის გასაძლიერებლად და რომის პაპს რჩევებით დასახმარებლად...

კანონი 344

ეპისკოპოსთა სინოდი უშუალოდ ემორჩილება რომის პონტიფიკოსს, რომელსაც უფლება აქვს: 1° მოიწვიოს სინოდი, როცა მიზანშეწონილად ჩათვლის და განსაზღვროს შეხვედრის ადგილი. 2° სპეციალური კანონმდებლობის შესაბამისად ასარჩევი წევრების არჩევანის დამტკიცება და სხვა წევრების დანიშვნა. 3° განსახილველი საკითხების განსაზღვრა სპეციალური კანონმდებლობის შესაბამისად და სინოდის ჩატარებამდე შესაბამის დროს. 4° შეადგინეთ დღის წესრიგი. 5° სინოდის თავმჯდომარეობა პირადად ან სხვების მეშვეობით. 6° სინოდის დასასრულის გამოცხადება, ადგილის გადაცემა, შეჩერება ან დაშლა.

კანონი 347

როდესაც რომის პაპი ეპისკოპოსთა სინოდის სხდომის დასასრულს აცხადებს, ეპისკოპოსებსა და სხვა წევრებზე მასთან დაკავშირებული მოვალეობაც წყდება. სინოდის მოწვევის შემდეგ ან მისი მოწვევის დროს სამოციქულო საყდარში ვაკანსიის შემთხვევაში, სინოდის სხდომა ავტომატურად ჩერდება, ისევე როგორც მისი წევრების მოვალეობები მასთან დაკავშირებით, სანამ ახალი პაპი არ გადაწყვეტს მის დაშლას ან გაგრძელებას.

კათოლიკური ეკლესიის კატეხიზმო

§ 834: „ადგილობრივი ეკლესიები სრულად კათოლიკეები არიან ერთ-ერთ მათგანთან - რომის ეკლესიასთან - საეკლესიო ზიარების წყალობით, რომელიც „მოწყალებით მართავს““.

§ 838: „მათთან, ვინც ნათლობის წყალობით პატივს მიაგებს მშვენიერ ქრისტიანულ სახელს, მაგრამ არ აღიარებს მთელ სარწმუნოებას ან არ ინარჩუნებს ზიარების ერთიანობას მოციქულ პეტრეს მემკვიდრის ქვეშ, ეკლესია მრავალ და მრავალფეროვან კავშირს გრძნობს“ (LG 15). „ვინც ქრისტეს სწამს და სამართლიანად მიიღო ნათლობა, კათოლიკურ ეკლესიასთან გარკვეულ საეკლესიო ზიარებაშია, თუმცა არა სრულყოფილში“ (UR 3). მართლმადიდებლურ ეკლესიებში ეს ზიარება იმდენად ღრმაა, „რომ ჩვენ სულ რაღაც ცოტა გვაკლია სრული საეკლესიო ზიარების მიღწევამდე, რაც საშუალებას მოგვცემს ერთად აღვასრულოთ უფლის ღვთაებრივი ზიარება“ (პავლე VI, სიტყვა 14.12.1975).

§ 881: „პეტრესა და სხვა მოციქულების ეს სამწყსო მოვალეობა ეკლესიის საფუძვლებს მიეკუთვნება და მას ეპისკოპოსები პაპის პრიმატის ქვეშ აგრძელებენ“.

§ 882: „პაპი, რომის ეპისკოპოსი და მოციქულ პეტრეს მემკვიდრე, „არის მარადიული და ხილული პრინციპი და ერთიანობის საფუძველი, რომელიც აერთიანებს როგორც ეპისკოპოსებს ერთმანეთთან, ასევე მორწმუნეთა სიმრავლეს“ (LG 23). „ჭეშმარიტად, რომის ეპისკოპოსს, როგორც ქრისტეს წარმომადგენლისა და მთელი ეკლესიის მწყემსის, თავისი თანამდებობით, აქვს სრული, უზენაესი და უნივერსალური ძალაუფლება ეკლესიაში, რომლის თავისუფლად განხორციელებაც მას ყოველთვის შეუძლია“ (LG 22).

§ 883: „ეპისკოპოსთა კოლეგიას ან კორპუსს არ აქვს ძალაუფლება, თუ ის არ არის რომის ეპისკოპოსთან, როგორც მის მეთაურთან, ზიარებაში. იგივე კოლეგია „ასევე არის უზენაესი და სრული ძალაუფლების მატარებელი უნივერსალურ ეკლესიაზე, რომლის განხორციელებაც, თუმცა, შეუძლებელია რომის ეპისკოპოსის თანხმობის გარეშე“ (LG 22).

§ 884: „საეკლესიო კრება არ შეიძლება ჩატარდეს, თუ მას არ დაამტკიცებს ან სულ მცირე არ მიიღებს პეტრეს მემკვიდრე“ (LG 22).

§ 891: „ამ უცდომლობით სარგებლობს რომის ეპისკოპოსი, ეპისკოპოსთა კოლეგიის ხელმძღვანელი, თავისი თანამდებობის ძალით, როდესაც, როგორც ყველა მორწმუნის უმაღლესი მწყემსი და მასწავლებელი, რომელიც ამტკიცებს თავის ძმებს რწმენაში, გადამწყვეტი აქტით აცხადებს რწმენისა და მორალის შესახებ მოძღვრებას“ (LG 25)... ეს უცდომელობა ვრცელდება იმავე განზომილებებზე, როგორც ღვთაებრივი გამოცხადების საცავი“.

§ 892: „ღვთიური მხარდაჭერა ასევე ეძლევათ მოციქულთა მემკვიდრეებს, როდესაც ისინი ასწავლიან ერთობაში მოციქულ პეტრეს მემკვიდრესთან და განსაკუთრებით ეძლევა რომის ეპისკოპოსს, მთელი ეკლესიის მწყემსს (LG 22)“.

§ 936: „უფალმა მოციქული პეტრე თავისი ეკლესიის ხილულ საფუძვლად აქცია. მან მას გასაღებები გადასცა. რომის ეკლესიის ეპისკოპოსი, მოციქულ პეტრეს მემკვიდრე, არის „ეპისკოპოსთა კოლეგიის ხელმძღვანელი, ქრისტეს წარმომადგენელი და მთელი ეკლესიის მწყემსი დედამიწაზე“ (CIC 331).

§ 937: „პაპს, ღვთაებრივი დაწესებულებით, აქვს უზენაესი, სრული, უშუალო და უნივერსალური უფლებამოსილება სულებზე ზრუნვისთვის“ (CD 2).

§ 1369: „მოციქულ პეტრეს ეკლესიაში მსახურებით დატვირთული პაპი ვალდებულია შეასრულოს საღვთო ევქარისტიის ყველა დღესასწაული, რომელშიც იგი დასახელებულია, როგორც საყოველთაო ეკლესიის ერთიანობის ნიშანი და მსახური“.

წაიკითხეთ ასევე